Οι 200 του Σκοπευτηρίου: Αγώνας μνήμης κατά του ξεχασμένου

Οι πρόσφατες φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 αναζωπυρώνουν τον αγώνα για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης ενός τόπου που το επίσημο κράτος επί δεκαετίες προσπάθησε να εξαφανίσει.

Η μάχη για την ιστορική μνήμη

Για όσους μεγαλώσαμε στις ανατολικές συνοικίες, η εκτέλεση των 200 ήταν πάντα στο επίκεντρο των διηγήσεων των πατεράδων μας. Από τον Βύρωνα μέχρι τη Γούβα και το Παγκράτι, η ΕΑΜική αντίσταση έζησε την τραγωδία της Καισαριανής λεπτό προς λεπτό.

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης και οι σύντροφοί του, οι περισσότεροι φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες που η μεταξική δικτατορία δεν άφησε να πολεμήσουν στα βουνά της Αλβανίας αλλά τους έκανε πάσα στους κατακτητές, δεν χάθηκαν. Όχι μόνο δεν τους ξεχάσαμε, αλλά να τους τώρα, που τους γνωρίζουμε από κοντά για πρώτη φορά, να πηγαίνουν προς το απόσπασμα, σχεδόν χαμογελαστοί.

Το Σκοπευτήριο και ο αθλητισμός της αντίστασης

Το ποδόσφαιρο συνδέθηκε νωρίς με το Σκοπευτήριο. Ο Σπύρος Κοντούλης, ΕΑΜίτης ποδοσφαιριστής της ΑΕΚ, τον Ιούνιο του 1944 βρισκόταν στο καμιόνι που τον μετέφερε στην Καισαριανή. Στο ύψος του Μετς, αποφάσισε να δραπετεύσει. Τρέχει προς την ελευθερία, αλλά οι ριπές των Γερμανών τον θερίζουν. Περνάει στην αθανασία.

Ο τσαγκάρης Θόδωρος Μανιατέας, στέλεχος του ΚΚΕ και υποψήφιος βουλευτής πριν τη δικτατορία του Μεταξά, αρνήθηκε την πρόταση των Γερμανών να εξαιρεθεί από τους 200 και εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά. Ο ανιψιός του, που πήρε το όνομά του, έγινε ταλαντούχος τερματοφύλακας, αλλά η χούντα δεν μπορούσε να δεχθεί ότι ο ανιψιός του κομμουνιστή θα γινόταν αστέρι των ελληνικών γηπέδων.

Η επίσημη λήθη και η λαϊκή μνήμη

Σύμφωνα με τις επίσημες καταγραφές, στο Σκοπευτήριο οι ναζί εκτέλεσαν 13 πατριώτες το 1942, 147 το 1943 και 440 το 1944. Εκεί μαρτύρησαν και 25 αντιφασίστες των στρατευμάτων της κατοχής.

Το ΕΑΜ μετονόμασε τον χώρο σε «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς», αλλά μετά τα Δεκεμβριανά η επιγραφή σβήστηκε. Η Εθνική Αντίσταση έπρεπε να ξεχαστεί, οι άνθρωποι που πρωταγωνίστησαν θεωρούνταν ανθέλληνες, ο αντικομμουνισμός ζούσε και βασίλευε σε όλη την επικράτεια.

Ο αγώνας της Καισαριανής

Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος το 1983 έγραφε στη στήλη του «Ματιές»: «Κάθε φορά που επισκέπτομαι τον χώρο όπου εκτελέστηκαν οι 200, νιώθω ντροπή. Καμιά ταμπέλα, καμιά ένδειξη. Το Σκοπευτήριο, όπου θα έπρεπε να έχει στηθεί ένα περίλαμπρο μνημείο της Εθνικής Αντίστασης, είναι μια απομονωμένη μάντρα».

Ο αγώνας του Δήμου Καισαριανής, με επικεφαλής τον αείμνηστο Παναγιώτη Μακρή, κορυφώθηκε τη δεκαετία του '80. Το 1983 έγινε κατάληψη 17 ημερών και κινητοποιήθηκαν φορείς, σωματεία, απλοί πολίτες.

Το 1984, η Μελίνα Μερκούρη υπέγραψε την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, όπου 110 στρέμματα του Σκοπευτηρίου κηρύχθηκαν ιστορικός μνημειακός χώρος. Το 2016, το Σκοπευτήριο παραχωρήθηκε για 40 χρόνια στο Δήμο Καισαριανής.

Η συνέχεια του αγώνα

Σήμερα, το μνημείο για τους εκτελεσθέντες λειτουργεί υπέρ της συλλογικής μνήμης. Οι φιλικοί αγώνες ποδοσφαίρου, οι αγώνες δρόμου που διοργανώνονται τιμούν ανά τακτά χρονικά διαστήματα τους εκτελεσμένους στο Σκοπευτήριο.

Οι φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών-πατριωτών ζωντάνεψαν μια από τις πιο σπουδαίες στιγμές της ελληνικής αντίστασης στην κατοχή. Η περιοχή δεν ξέχασε, ούτε έχασε την περηφάνια της, παρά τις προσπάθειες εξαφάνισης της ιστορικής μνήμης από τα επίσημα κέντρα εξουσίας.