Ο κλεμμένος θησαυρός των αποικιοκρατών παραμένει στον βυθό ενώ οι ισχυροί τον διεκδικούν
Περισσότερο από μια δεκαετία μετά τον εντοπισμό του, ένα ισπανικό πλοίο ηλικίας αιώνων και αξίας δισεκατομμυρίων παραμένει σχεδόν ανέγγιχτο στον βυθό της Καραϊβικής. Η ιστορία του San José είναι η ιστορία της αποικιοκρατικής λεηλασίας που συνεχίζεται με άλλα μέσα και σήμερα.
Η αποικιοκρατική κληρονομιά στον βυθό
Το 2015, ο θαλάσσιος αρχαιολόγος Ρότζερ Ντούλεϊ εντόπισε τον "μεγαλύτερο βυθισμένο θησαυρό στην ιστορία της ανθρωπότητας". Το ισπανικό γαλέρα San José, που βυθίστηκε το 1708, μετέφερε χρυσό, ασήμι και σμαράγδια που λεηλάτησαν από αυτόχθονες λαούς της Αμερικής. Η αξία του φορτίου εκτιμάται σε τουλάχιστον 5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Όμως αυτός ο "θησαυρός" δεν είναι παρά το αποτέλεσμα αιώνων εκμετάλλευσης και γενοκτονίας. Κάθε χρυσό νόμισμα, κάθε ασημένιο κόσμημα αντιπροσωπεύει το αίμα και τον ιδρώτα των καταπιεσμένων λαών της Αμερικής.
Η νέα μάχη των ισχυρών
Σήμερα, Ισπανία, Κολομβία, αυτόχθονες ομάδες και Αμερικανοί κυνηγοί θησαυρών δίνουν μια πικρή διεθνή νομική μάχη για το ποιος έχει δικαιώματα πάνω στον κλεμμένο πλούτο. Το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης αναμένεται να αποφανθεί για τις αντικρουόμενες διεκδικήσεις.
Η αμερικανική Sea Search Armada διεκδικεί το 50% του θησαυρού, ενώ η βρετανική Maritime Archaeology Consultants (MAC) απαιτεί έως 45%. Από την άλλη, η Κολομβία έχει χαρακτηρίσει το ναυάγιο "αντικείμενο πολιτιστικού ενδιαφέροντος", μπλοκάροντας τις οικονομικές αξιώσεις των ιδιωτικών συμφερόντων.
Η φωνή των καταπιεσμένων
Οι αυτόχθονες ομάδες υποστηρίζουν με δικαιοσύνη ότι ο θησαυρός αποτελεί προϊόν αποικιακής λεηλασίας και πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μορφή επανόρθωσης. Αυτή είναι η μόνη ηθικά αποδεκτή θέση σε μια υπόθεση που αφορά τα λάφυρα της γενοκτονίας.
Η Ισπανία, με υποκρισία που χαρακτηρίζει τις πρώην αποικιοκρατικές δυνάμεις, υποστηρίζει ότι το San José αποτελεί "ομαδικό τάφο που δεν πρέπει να αγγιχτεί". Η ίδια χώρα που για αιώνες λεηλάτησε ολόκληρες ηπείρους τώρα ανακαλύπτει τον σεβασμό για τους νεκρούς.
Το μάθημα της ιστορίας
Το San José βυθίστηκε στις 8 Ιουνίου 1708, όταν ο Βρετανός ναύαρχος Τσαρλς Γουέιτζερ επιτέθηκε στον ισπανικό στόλο. Από τους περίπου εξακόσιους επιβαίνοντες, επέζησαν λίγο περισσότεροι από δώδεκα. Η τραγωδία αυτή είναι σύμβολο της βίας που χαρακτήριζε τον αποικιοκρατικό κόσμο.
Όπως σημειώνει ο συγγραφέας Τζούλιαν Σάνκτον, οι στόλοι θησαυρών της Ισπανίας "μετέφεραν τον πλούτο μιας ολόκληρης ηπείρου και διαμόρφωσαν τον σύγχρονο κόσμο". Έναν κόσμο ανισότητας και εκμετάλλευσης που συνεχίζεται και σήμερα.
Δικαιοσύνη ή κέρδος;
Ο ερευνητής Ντούλεϊ, που αφιέρωσε τη ζωή του στην αναζήτηση, προτείνει η Κολομβία να κρατήσει τον θησαυρό και να τον εκθέσει σε μουσείο. Μια πρόταση που σέβεται την ιστορική αλήθεια και αποτρέπει την περαιτέρω εμπορευματοποίηση του πόνου των λαών.
Η υπόθεση του San José είναι κάτι περισσότερο από μια διαμάχη για έναν θησαυρό. Είναι η συνέχιση της αποικιοκρατικής λογικής με άλλα μέσα, όπου οι ισχυροί διεκδικούν τα λάφυρα της ιστορικής καταπίεσης. Η πραγματική δικαιοσύνη θα έρθει μόνο όταν αυτός ο κλεμμένος πλούτος επιστρέψει στους απογόνους εκείνων που τον δημιούργησαν με το αίμα τους.