Ο θάνατος Χαμενεΐ και το τέλος της ισχύος των δικτατόρων

Πώς η δολοφονία του Ιρανού ηγέτη αποκαλύπτει την αδυναμία των αυταρχικών καθεστώτων

Η εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ δεν είναι απλώς ένα ακόμη κεφάλαιο στη μακρά ιστορία των αμερικανικών παρεμβάσεων. Είναι η αποκάλυψη μιας βαθύτερης αλήθειας: ότι οι δικτάτορες, όσο ισχυροί κι αν φαίνονται, παραμένουν ευάλωτοι στις δυνάμεις που τους δημιούργησαν.

Όταν ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον Βλαντιμίρ Πούτιν πώς θα αντιδρούσε αν ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν σκοτωνόταν, ο Ρώσος πρόεδρος είχε απαντήσει: «Δεν θέλω καν να το συζητήσω». Εννέα μήνες αργότερα, μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ σε στοχευμένο πλήγμα υπό την καθοδήγηση του Ισραήλ και την υποστήριξη των ΗΠΑ, ο Πούτιν αναγκάστηκε να πάρει θέση.

Το φάντασμα του Καντάφι στοιχειώνει το Κρεμλίνο

Στους ρωσικούς κύκλους, ο θάνατος του Χαμενεΐ προκάλεσε συγκρίσεις με την πτώση του Μουαμάρ Καντάφι. Τα πλάνα από κινητό που έδειχναν τον Λίβυο δικτάτορα να ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ το 2011 είχαν εξοργίσει τον Πούτιν. «Έδειξαν σε όλο τον κόσμο πώς τον σκότωσαν, βουτηγμένο στο αίμα. Αυτό είναι δημοκρατία;» είχε δηλώσει τότε.

Όπως σημειώνει ο Αλεξάντερ Μπάουνοφ του Carnegie Russia Eurasia Center, ο θάνατος του Καντάφι αποτέλεσε σημείο καμπής στη ρωσική πολιτική. Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη επέτρεψαν την τόσο βάναυση ανατροπή ενός παγκόσμιου ηγέτη θεωρήθηκε από τον Πούτιν ως «το αποκορύφωμα της προδοσίας».

Η παράνοια της εξουσίας

Με την πάροδο των ετών, ο Πούτιν βυθίστηκε σε όλο και μεγαλύτερη απομόνωση. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ξένοι επίσημοι και Ρώσοι αξιωματούχοι ήταν υποχρεωμένοι να παραμένουν σε απόσταση αρκετών μέτρων από τον Ρώσο πρόεδρο. Ο εκλιπών ηγέτης της ρωσικής αντιπολίτευσης, Αλεξέι Ναβάλνι, τον είχε αποκαλέσει χαρακτηριστικά «ο παππούς στο καταφύγιο».

Τα πρόσφατα γεγονότα αναμένεται να επιτείνουν την παράνοια του Πούτιν. Η ανατροπή δύο συμμάχων της Ρωσίας σε σύντομο χρονικό διάστημα ώθησε ορισμένους σχολιαστές προσκείμενους στο Κρεμλίνο να σπάσουν έναν άγραφο κανόνα: να αποφεύγουν την ανοιχτή κριτική προς τον Ντόναλντ Τραμπ.

Πραγματισμός εναντίον συναισθημάτων

Παρά την καταδίκη της δολοφονίας του Χαμενεΐ, το Κρεμλίνο υιοθέτησε έναν διπλωματικό τόνο. Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ εξέφρασε τη «βαθιά απογοήτευσή» του, προσθέτοντας: «Πάνω απ' όλα, εμπιστευόμαστε μόνο τους εαυτούς μας».

Το μήνυμα ήταν σαφές: Ο Πούτιν δεν πρόκειται να επιτρέψει στα συναισθήματά του για το Ιράν να σταθούν εμπόδιο στους στόχους του στην Ουκρανία. Για τη Μόσχα, η κρίση στο Ιράν έχει οφέλη, όπως οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και μια Ουάσιγκτον που δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί με την Ουκρανία.

Το δίλημμα των δικτατόρων

Ωστόσο, τα πυρηνικά όπλα δεν προσφέρουν προστασία από απειλές που προέρχονται από το εσωτερικό. Αν η πτώση συμμαχικών ηγετών εντείνει τους φόβους του Πούτιν, αυτοί πιθανότατα θα επικεντρώνονται στις ίντριγκες μέσα στο ίδιο του το παλάτι.

Ο Ρώσος πρόεδρος γνωρίζει καλά ότι οι δικτάτορες που συγκεντρώνουν τόση δύναμη, τείνουν να εγκαταλείπουν την εξουσία με έναν από δύο τρόπους: «Είτε με χειροπέδες είτε μέσα σε ένα φέρετρο».

Η ιστορία μας διδάσκει ότι κανένας δικτάτορας δεν είναι αθάνατος. Από τον Καντάφι μέχρι τον Χαμενεΐ, η πτώση τους αποκαλύπτει την εγγενή αδυναμία των αυταρχικών καθεστώτων. Η αληθινή δύναμη δεν βρίσκεται στα όπλα ή στον φόβο, αλλά στη νομιμοποίηση που προέρχεται από τον λαό.