Ελένη Αρβελέρ: Μια αντιστασιακή που κατέκτησε τη Σορβόννη
Έφυγε από τη ζωή μια από τις μεγαλύτερες μορφές του ελληνικού πνεύματος. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, σε ηλικία 99 ετών, άφησε πίσω της ένα έργο που υπερβαίνει τα στενά όρια της ακαδημαϊκής κοινότητας και αγγίζει την ίδια την ουσία του αγώνα για την πρόοδο και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Από τον αντιστασιακό αγώνα στις κορυφές της Σορβόννης
Γεννημένη το 1926 στον Βύρωνα, από προσφυγική οικογένεια μικρασιατικής καταγωγής, η Αρβελέρ μεγάλωσε στο σκληρό περιβάλλον της μεσοπολεμικής Ελλάδας. Ο πατέρας της, Νίκος Γλύκατζης, έμπορος, και η μητέρα της, Καλλιρρόη, από την Προύσα, της μετέδωσαν τις αξίες της αντοχής και της προόδου μέσα από τη μόρφωση.
Κατά την Κατοχή, η νεαρή φοιτήτρια του Ιστορικού-Αρχαιολογικού Τμήματος δεν έμεινε αδρανής. Συμμετείχε ενεργά στην ΕΠΟΝ, υπεύθυνη των μαθητριών του Παγκρατίου, αποδεικνύοντας από νωρίς ότι η επιστήμη και ο αγώνας για την ελευθερία πορεύονται μαζί.
Μετά τα Δεκεμβριανά του 1944, ακολούθησε τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ στην αποχώρησή τους προς την Αττική. Σε εκείνη την ταραγμένη περίοδο, όπως έχει αφηγηθεί, βρέθηκε στο βουνό μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι και άλλους συναγωνιστές, έχοντας για συντροφιά τον «Δον Κιχώτη» του Θερβάντες και τα ποιήματα του Καβάφη.
Η κατάκτηση του ανδροκρατούμενου χώρου
Το 1953 μετανάστευσε στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές. Σε μια εποχή που οι κοινωνικές δομές περιόριζαν τις δυνατότητες των γυναικών, η Αρβελέρ έσπασε τα εμπόδια με πείσμα και αποφασιστικότητα. Όταν καθηγητής της υπέδειξε ότι η αρχαιολογία δεν προσέφερε επαγγελματικές προοπτικές για γυναίκα, εκείνη απάντησε με χαρακτηριστική αυτοπεποίθηση: θα ακολουθήσει αυτό που αγαπά, ακόμη και αν χρειαστεί να πουλήσει λεμόνια στο κέντρο της Αθήνας.
Η επιμονή της αμείφθηκε. Το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στη Σορβόννη, και το 1976 η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην πολυαιώνια ιστορία του ιδρύματος. Κατέκτησε θέσεις που μέχρι τότε ήταν αποκλειστικά ανδρικό προνόμιο, ανοίγοντας δρόμους για τις επόμενες γενιές.
Μια ζωή αφιερωμένη στον πολιτισμό
Η ακαδημαϊκή της πορεία υπήρξε εντυπωσιακή: διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας, πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I Panthéon-Sorbonne, καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων. Παράλληλα, ανέλαβε την προεδρία σημαντικών πολιτιστικών ιδρυμάτων, ενώ από το 1993 έως το 2021 στάθηκε στο τιμόνι του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών.
Η διδακτορική της διατριβή για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που κατατέθηκε το 1964, λίγο πριν γεννήσει την κόρη της Μαρί Ελέν, αποτέλεσε σταθμό στη βυζαντινολογία. Με το έργο της «Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών», διατύπωσε την άποψη ότι στον τάφο της Βεργίνας βρίσκεται ο Μέγας Αλέξανδρος.
Μια κληρονομιά που ξεπερνά τα όρια
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν ήταν απλώς μια διακεκριμένη ακαδημαϊκός. Ήταν σύμβολο αντίστασης ενάντια στις κοινωνικές προκαταλήψεις, πρωτοπόρος που άνοιξε δρόμους σε έναν κόσμο που αρνιόταν να αναγνωρίσει τις γυναίκες ως ισότιμες. Η πορεία της από το προσφυγικό περιβάλλον του Βύρωνα μέχρι τις κορυφές της ευρωπαϊκής ακαδημαϊκής κοινότητας αποτελεί μάθημα για όλες τις γενιές.
Σήμερα που η χώρα μας αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις, το παράδειγμά της μας θυμίζει ότι η πρόοδος επιτυγχάνεται μόνο μέσα από τον αγώνα, την επιμονή και την αφοσίωση στις αξίες της δικαιοσύνης και της παιδείας.