Ελένη Αρβελέρ: Από την Αντίσταση στη Σορβόννη, μια ζωή αφιερωμένη στην ιστορία και τον αγώνα
Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών μια από τις σημαντικότερες μορφές των ελληνικών γραμμάτων, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Η διακεκριμένη βυζαντινολόγος, που ξεκίνησε την πορεία της από τα χρόνια της Αντίστασης και κατέκτησε τις κορυφές της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας, αφήνει πίσω της έναν πλούσιο κληρονομιά αγώνα και γνώσης.
Από τον προσφυγικό Βύρωνα στη Σορβόννη
Γεννημένη το 1926 στον Βύρωνα από γονείς μικρασιατικής καταγωγής, η Αρβελέρ μεγάλωσε σε ένα απλό, προσφυγικό περιβάλλον που τη διαμόρφωσε ως προσωπικότητα. Ο πατέρας της, Νίκος Γλύκατζης, δραστηριοποιούνταν στο εμπόριο, ενώ η μητέρα της, Καλλιρρόη το γένος Ψαλτίδη, καταγόταν από την Προύσα. Από μικρή ανέπτυξε έντονη αγάπη για τα γράμματα, που θα την οδηγούσε στις κορυφές της ακαδημαϊκής ιεραρχίας.
Η συμμετοχή στην Αντίσταση και η διαμόρφωση του χαρακτήρα
Κατά την περίοδο της Κατοχής, η νεαρή Ελένη συμμετείχε ενεργά στην ΕΠΟΝ, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Μετά τα Δεκεμβριανά του 1944, ακολούθησε τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ στην αποχώρησή τους προς την Αττική, βιώνοντας από κοντά τις ταραχές της εποχής. Σε ένα σπίτι όπου φιλοξενήθηκε προσωρινά μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι και άλλους συναγωνιστές, ανακάλυψε έναν "Δον Κιχώτη" του Θερβάντες και μια έκδοση ποιημάτων του Καβάφη, βιβλία που θα τη συνόδευαν συμβολικά στην ταραγμένη εκείνη περίοδο.
Ο αγώνας για την ισότητα των φύλων στην ακαδημαϊκή κοινότητα
Η πορεία της Αρβελέρ αποτελεί παράδειγμα αντίστασης στις κοινωνικές προκαταλήψεις της εποχής. Παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι γυναίκες στον ακαδημαϊκό χώρο, κατάφερε να γίνει το 1967 η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στη Σορβόννη και το 1976 η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην πολυαιώνια ιστορία του ιδρύματος.
Όταν καθηγητής της υπέδειξε ότι η Αρχαιολογία δεν προσέφερε επαγγελματικές προοπτικές για μια γυναίκα, εκείνη απάντησε με το χαρακτηριστικό της πείσμα: θα ακολουθήσει αυτό που αγαπά και, αν χρειαστεί, θα βρει άλλον τρόπο να ζήσει, ακόμη και πουλώντας λεμόνια στο κέντρο της Αθήνας.
Η διεθνής καριέρα και η πολιτική τοποθέτηση
Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές στην École des Hautes Études, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ Ιστορίας. Η διδακτορική της διατριβή με θέμα το Βυζάντιο και τη θάλασσα κατατέθηκε το 1964. Κινήθηκε σε κύκλους διανοουμένων και καλλιτεχνών, διατηρώντας πάντα την ελληνική της ταυτότητα ζωντανή.
Στα τελευταία χρόνια της ζωής της, δεν δίσταζε να εκφράζει τις πολιτικές της απόψεις. Το 2015 υποστήριξε το "Ναι" στο δημοψήφισμα και τάχθηκε υπέρ του Κυριάκου Μητσοτάκη, θέσεις που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από προοδευτικούς κύκλους που θυμούνταν το παρελθόν της στην Αντίσταση.
Ένα αντιφατικό παρελθόν
Η μετεξέλιξη της Αρβελέρ από αγωνίστρια της Αντίστασης σε υποστηρίκτρια συντηρητικών θέσεων αποτελεί συμβολικό παράδειγμα των μεταμορφώσεων που υπέστη τμήμα της ελληνικής διανόησης. Η υποστήριξή της στην κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου και οι θέσεις της για το δημοψήφισμα του 2015 έρχονται σε αντίθεση με τις ιδεολογικές της αφετηρίες.
Παρά τις αντιφάσεις, η συμβολή της στην ιστορική έρευνα και η πρωτοποριακή της πορεία ως γυναίκα στον ακαδημαϊκό χώρο παραμένουν αδιαμφισβήτητες. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της έναν πλούσιο επιστημονικό κληρονομιά και το παράδειγμα μιας ζωής αφιερωμένης στη γνώση, έστω και με τις πολιτικές της αντιφάσεις.