Στέγαση ή τουρισμός; Η ΕΕ επιχειρεί να βάλει φρένο στις βραχυχρόνιες μισθώσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει νέα νομοθετική πρωτοβουλία για να δώσει στις τοπικές αρχές τη δυνατότητα να περιορίσουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς. Το σχέδιο, με την ονομασία Affordable Housing Act (Πράξη για την Προσιτή Στέγαση), έρχεται να αντιμετωπίσει τη στεγαστική πίεση και την εκτόξευση των τιμών που πλήττουν τους μόνιμους κατοίκους.
Η στεγαστική κρίση δεν είναι πια ένα μακρινό σενάριο. Είναι η καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων που βλέπουν τα ενοίκια να αυξάνονται και τα όνειρά τους για μια στέγη να απομακρύνονται. Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, που κάποτε έμοιαζαν με ευκαιρία για επιπλέον εισόδημα, έχουν γίνει το σύμβολο μιας ανισότητας που βαθαίνει.
Τι προβλέπει η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία
Η πρωτοβουλία της Κομισιόν στοχεύει να δώσει στα κράτη-μέλη με οξύ στεγαστικό πρόβλημα μεγαλύτερα περιθώρια παρέμβασης. Σύμφωνα με πρόσωπα που έχουν ενημερωθεί για τις συζητήσεις, το νέο πλαίσιο θα καθορίζει συγκεκριμένα κριτήρια βάσει των οποίων πόλεις και περιφέρειες θα μπορούν να λαμβάνουν αναλογικά μέτρα για την προστασία της κατοικίας.
Τα στοιχεία μιλούν από μόνα τους. Ενώ οι βραχυχρόνιες μισθώσεις αντιπροσωπεύουν μόλις το 1,2% του συνόλου των κατοικιών στην ΕΕ, σε προορισμούς όπως το Σορέντο της Ιταλίας, το Ντουμπρόβνικ της Κροατίας και τη Φουερτεβεντούρα των Κανάριων Νήσων, το ποσοστό φτάνει έως και το 20% του οικιστικού αποθέματος, σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Επιτροπής.
Οι πόλεις που έχουν ήδη αντιδράσει
Το Άμστερνταμ, το Βερολίνο, οι Βρυξέλλες, η Φλωρεντία και το Παρίσι έχουν ήδη επιβάλει περιορισμούς. Τα μέτρα περιλαμβάνουν συστήματα αδειοδότησης και ανώτατα όρια διανυκτερεύσεων. Η Βαρκελώνη προχώρησε ακόμη παραπέρα, θέτοντας στόχο την πλήρη κατάργηση των τουριστικών μισθώσεων διαμερισμάτων έως το 2028.
Όμως κάθε βήμα συναντά εμπόδια. Οι ιδιοκτήτες και οι φορείς του τουρισμού προσφεύγουν στα δικαστήρια, επικαλούμενοι την ελευθερία παροχής υπηρεσιών που κατοχυρώνει το ευρωπαϊκό δίκαιο.
«Ό,τι κι αν κάνουμε, ακολουθεί προσφυγή», δήλωσε ο Τζάκοπο Βιτσίνι, δημοτικός σύμβουλος της Φλωρεντίας με αρμοδιότητα στον τουρισμό.
Η Φλωρεντία δημιούργησε πέρυσι σύστημα αδειοδότησης και ανέστειλε τις νέες καταχωρίσεις στο ιστορικό κέντρο. Το μέτρο προκάλεσε περίπου δώδεκα προσφυγές. Το περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο της Τοσκάνης αποφάνθηκε υπέρ του δήμου, αλλά η μάχη συνεχίζεται. Η πόλη επέκτεινε το μορατόριουμ ώστε να καλύπτει το 44% του οικιστικού αποθέματος και αναμένει νέες προσφυγές.
Η ανασφάλεια των τοπικών αρχών
Οι δικαστικές αποφάσεις στην ΕΕ δεν είναι ενιαίες. Το 2020, το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ έκρινε νόμιμα τα τοπικά συστήματα περιορισμού όταν δικαιολογούνται από την έλλειψη κατοικιών και είναι αναλογικά. Όμως το τι συνιστά «αναλογικό» μέτρο παραμένει θολό.
Η Λορέν Ντερΐ, δικηγόρος στη Γαλλία με ειδίκευση στο δίκαιο ακινήτων, περιγράφει την κατάσταση ως «αναγνωρισμένης αρμοδιότητας, αλλά μόνιμης ανασφάλειας».
«Οι αρχές που δεν διαθέτουν τους απαραίτητους νομικούς πόρους για να θωρακίσουν ένα φιλόδοξο σχέδιο περιορίζουν από μόνες τους τις κινήσεις τους. Υιοθετούν κανόνες που δεν φτάνουν μέχρι εκεί όπου θα τους επέτρεπε ο νόμος, απλώς και μόνο επειδή φοβούνται ότι θα προσβληθούν δικαστικά», σημείωσε.
Ο Βιτσίνι υπογράμμισε ότι είναι «απαραίτητο» η ΕΕ να αναγνωρίσει τη δυνατότητα των τοπικών διοικήσεων να επιβάλλουν περιορισμούς. Και πρόσθεσε: «Δεν μπορεί να υπάρχει ο ίδιος κανονισμός για όλες τις πόλεις, επειδή οι περιπτώσεις είναι πολύ διαφορετικές».
Η στεγαστική κρίση σε αριθμούς
Το κόστος στέγασης αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς σε ολόκληρη την ΕΕ. Σύμφωνα με τη Eurostat, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά σχεδόν δύο τρίτα μεταξύ 2015 και 2025, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά περισσότερο από ένα πέμπτο. Σε πολλά κράτη-μέλη, οι τιμές ξεπέρασαν την αύξηση των εισοδημάτων, αποκλείοντας ουσιαστικά τους νέους από την αγορά κατοικίας.
Η ανεπαρκής προσφορά κατοικιών θεωρείται βασική αιτία της κρίσης. Έρευνα του JRC διαπίστωσε θετική συσχέτιση ανάμεσα στη μεγάλη παρουσία βραχυχρόνιων μισθώσεων και το υψηλότερο κόστος στέγασης, ιδιαίτερα μακροπρόθεσμα όσον αφορά τις τιμές πώλησης.
Η αντίδραση των πλατφορμών
Η Airbnb απορρίπτει την άποψη ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις είναι βασική αιτία της έλλειψης κατοικιών. Ο Τζορτζ Μαύρος, επικεφαλής ευρωπαϊκών κυβερνητικών σχέσεων της πλατφόρμας, δήλωσε ότι «οι εξαιρετικά αυστηροί περιορισμοί είναι πολύ απίθανο να έχουν ουσιαστική επίδραση στις τιμές», ενώ έχουν «πραγματικές και πολύ συγκεκριμένες οικονομικές επιπτώσεις σε αυτές τις πόλεις».
Η European Holiday Home Association υποστήριξε ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις «ενδέχεται να παίζουν κάποιον ρόλο», αλλά υπάρχουν «σημαντικά μεγαλύτερα προβλήματα». Ως παράδειγμα ανέφερε ότι, κατά μέσο όρο, το 20% των κατοικιών στην ΕΕ παραμένει κενό.
Ποιος πληρώνει το τίμημα της τουριστικής ανάπτυξης;
Η συζήτηση αυτή δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική. Αφορά το ποιος έχει δικαίωμα στην πόλη και ποιος μένει έξω. Οι τοπικές κοινωνίες βλέπουν τις γειτονιές τους να αλλάζουν, τους νέους να φεύγουν και τις τιμές να ανεβαίνουν. Η ΕΕ καλείται να πάρει θέση: θα υπερασπιστεί το δικαίωμα στη στέγαση ή τα κέρδη των πλατφορμών;
Η ιστορία θα κρίνει. Αλλά όπως δίδαξαν οι αρχαίοι πρόγονοί μας, η πόλη ανήκει στους πολίτες της, όχι στους κερδοσκόπους. Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα το θυμηθεί εγκαίρως.