Ο προϋπολογισμός των 2 τρισ. ευρώ και το μεγάλο παζάρι των Βρυξελλών
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια από τις πιο κρίσιμες διαπραγματεύσεις της ιστορίας της: ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός, που προσεγγίζει τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ, έχει γίνει πεδίο σκληρής πολιτικής σύγκρουσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα που καθορίζει το μέλλον της ηπείρου: μπορεί η Ευρώπη να γίνει πραγματικά αυτόνομη, ή θα συνεχίσει να εξαρτάται από ξένες δυνάμεις;
Η φον ντερ Λάιεν και το όραμα της «στρατηγικής αυτονομίας»
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μιλώντας την Πέμπτη στο Παρίσι, σε εκδήλωση της γαλλικής επιχειρηματικής ένωσης MEDEF, ήταν ξεκάθαρη: «Ο επόμενος προϋπολογισμός θα αποτελέσει τον οικονομικό βραχίονα της ανεξαρτησίας μας».
Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει επενδύσεις σε στρατηγικές βιομηχανίες, ενέργεια και τεχνητή νοημοσύνη. Περισσότερα από 450 δισ. ευρώ θα διατεθούν μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και του προγράμματος Horizon Europe, καλύπτοντας όλη την αλυσίδα από την έρευνα έως την εμπορική αξιοποίηση νέων τεχνολογιών.
Η λογική είναι απλή: η Ευρώπη δεν μπορεί να θέτει στρατηγικούς στόχους χωρίς να εξασφαλίζει τα μέσα για να τους πετύχει. Η εξάρτηση από τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού, την αμερικανική τεχνολογία και τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα. Είναι ζήτημα κυριαρχίας.
Η Γερμανία και οι σύμμαχοί της λένε «όχι»
Η πρόταση όμως συναντά τη σταθερή αντίθεση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς και πέντε ακόμη χωρών: Αυστρίας, Δανίας, Φινλανδίας, Ολλανδίας και Σουηδίας. Σε κοινή τους δήλωση, υποστηρίζουν ότι οι προτάσεις οδηγούν σε αύξηση του προϋπολογισμού έως και 60% και ζητούν περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η στάση αυτή έρχεται σε μια περίοδο που πολλές εθνικές κυβερνήσεις, ακολουθώντας τη λογική της δημοσιονομικής περιστολής, κόβουν δαπάνες από κοινωνικά προγράμματα. Το ερώτημα που τίθεται είναι βαθιά πολιτικό: γιατί οι εργαζόμενοι και οι λαοί της Ευρώπης πρέπει να πληρώσουν το κόστος μιας στρατηγικής που αποφασίζεται στις αίθουσες των Βρυξελλών;
Το δύσκολο παζάρι: ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει αναλάβει το δύσκολο έργο της εξεύρεσης συμβιβασμού, πραγματοποιώντας επαφές στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το πρόβλημα είναι πάντα το ίδιο: όλοι συμφωνούν ότι η ΕΕ πρέπει να διαθέσει περισσότερα χρήματα σε νέες προτεραιότητες, κανείς όμως δεν θέλει να χάσει από τα παραδοσιακά ταμεία.
Στην Πράγα, ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις εξέφρασε την αντίθεσή του στις μειώσεις κονδυλίων για τη συνοχή και τη γεωργία. Ο Σλοβάκος ομόλογός του, Ρόμπερτ Φίτσο, υιοθέτησε παρόμοια στάση, ενώ ο πρόεδρος της Λιθουανίας, Γκιτάνας Ναουσέντα, υποστήριξε ότι οι νέες προκλήσεις δεν πρέπει να χρηματοδοτηθούν εις βάρος της πολιτικής συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Η αντίφαση είναι εμφανής: η Ευρώπη θέλει να γίνει ανεξάρτητη από ξένες δυνάμεις, αλλά αδυνατεί να βρει κοινή γλώσσα για το πώς θα μοιράσει τα βάρη. Οι φτωχότερες περιφέρειες, οι αγρότες και οι εργαζόμενοι καλούνται να πληρώσουν για τα νέα στρατηγικά σχέδια, ενώ οι πλούσιες χώρες του Βορρά αρνούνται να βάλουν βαθύτερα το χέρι στην τσέπη.
Στόχος: συμφωνία πριν από τις εκλογές
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιδιώκουν να καταλήξουν σε συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους. Η βιασύνη δεν είναι τυχαία: οι επερχόμενες προεκλογικές περίοδοι σε αρκετά κράτη-μέλη θα περιορίσουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια για δύσκολους συμβιβασμούς.
Η διαπραγμάτευση αυτή είναι στην πραγματικότητα μια σύγκρουση για τις προτεραιότητες της Ευρώπης. Πόσα χρήματα για άμυνα, τεχνολογία και ενεργειακή ασφάλεια; Και κυρίως: ποιοι θα κληθούν να πληρώσουν το κόστος; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει αν η Ευρώπη θα γίνει μια ήπειρος της αλληλεγγύης ή θα παραμείνει ένα σύνολο ανταγωνιστικών οικονομιών όπου οι ισχυροί επιβάλλουν τους κανόνες.
Συχνές ερωτήσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ
Τι προβλέπει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής;
Η πρόταση αφορά έναν επταετή προϋπολογισμό σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, με έμφαση σε στρατηγικές βιομηχανίες, ενέργεια και τεχνητή νοημοσύνη. Περιλαμβάνει επίσης 450 δισ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και το πρόγραμμα Horizon Europe.
Γιατί αντιδρά η Γερμανία;
Η Γερμανία, μαζί με την Αυστρία, τη Δανία, τη Φινλανδία, την Ολλανδία και τη Σουηδία, θεωρεί ότι η αύξηση του προϋπολογισμού έως και 60% είναι υπερβολική και ζητά περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ.
Ποιοι τομείς κινδυνεύουν με περικοπές;
Οι μεγαλύτερες πιέσεις ασκούνται στην πολιτική συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, με χώρες όπως η Τσεχία, η Σλοβακία και η Λιθουανία να αντιδρούν έντονα.