Ο πόλεμος σκοτώνει δύο φορές: πρώτα τους ανθρώπους, μετά τη Γη

Οι αριθμοί των νεκρών και των στρατιωτικών δαπανών δεν αρκούν για να περιγράψουν την πραγματική καταστροφή ενός πολέμου. Πίσω από κάθε στατιστική κρύβονται ανθρώπινες ζωές, κατεστραμμένα σπίτια και οικοσυστήματα που θα χρειαστούν δεκαετίες για να επανέλθουν. Η βία στη Γάζα, οι επιθέσεις στο Ιράν και οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή αφήνουν πίσω τους μια δεύτερη, σιωπηλή καταστροφή: την οικολογική.

Πώς ο πόλεμος καταστρέφει το περιβάλλον πέρα από τους βομβαρδισμούς

Όταν σταματούν οι βομβαρδισμοί, η καταστροφή συνεχίζεται στο έδαφος, στο νερό και στον αέρα. Σύμφωνα με το Counter Punch, η Μέση Ανατολή έχει ήδη πληρώσει βαρύ περιβαλλοντικό τίμημα από τις δεκαετίες των συγκρούσεων. Από την «Επιχείρηση Καταιγίδα της Ερήμου» το 1991 μέχρι τις μεταγενέστερες επιχειρήσεις στο Ιράκ, οι συνέπειες περιλαμβάνουν ρύπανση των υδροφορέων, μόλυνση του εδάφους με ουράνιο και βαρέα μέταλλα, ατμοσφαιρική ρύπανση από πυρκαγιές σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και σοβαρές βλάβες στα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Η καταστροφή δεν περιορίστηκε στις επιχειρήσεις των ΗΠΑ. Το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν διέπραξε πράξεις οικοκτονίας, όπως η σκόπιμη αποξήρανση των ελών της Μεσοποταμίας, ενώ κατά την αποχώρηση από το Κουβέιτ το 1991 πυρπόλησε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες ρύπων.

Γιατί το περιβαλλοντικό κόστος του πολέμου παραμένει αόρατο

Οι πόλεμοι είναι από τη φύση τους καταστροφικοί για το περιβάλλον. Οι βομβαρδισμοί, οι πυρκαγιές, οι στρατιωτικές βάσεις, η κατανάλωση καυσίμων και η χρήση χημικών ουσιών αφήνουν ένα αποτύπωμα που συχνά λείπει από τις επίσημες αποτιμήσεις. Οι ΗΠΑ, λόγω της παγκόσμιας στρατιωτικής τους δραστηριότητας, έχουν διαχρονικά ιδιαίτερα βαρύ περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Από το Agent Orange στο Βιετνάμ έως τις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, η περιβαλλοντική διάσταση του πολέμου περνά στα ψιλά γράμματα.

Στην περίπτωση του Ιράν, ενώ υπάρχουν στοιχεία για τους πληγέντες στόχους και τις δαπάνες, είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταγραφεί άμεσα τι προκαλεί κάθε επίθεση στο έδαφος, στα υπόγεια ύδατα και στη δημόσια υγεία. Η πλήρης εικόνα μπορεί να γίνει σαφής μόνο χρόνια αργότερα.

Πετρέλαιο, πυρκαγιές και τοξική ρύπανση: οι σιωπηλοί δολοφόνοι

Η καταστροφή ενεργειακών υποδομών είναι από τις πιο σοβαρές περιβαλλοντικές συνέπειες ενός σύγχρονου πολέμου. Οι πυρκαγιές σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες ατμοσφαιρικών ρύπων και αερίων του θερμοκηπίου, ενώ οι διαρροές πετρελαίου μολύνουν το έδαφος και τις παράκτιες περιοχές. Όταν οι ρύποι φτάνουν σε θαλάσσια οικοσυστήματα ή υπόγεια ύδατα, η αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει δεκαετίες. Η ίδια η πολεμική βιομηχανία συνδέεται με τεράστια κατανάλωση ενέργειας και πρώτων υλών.

Από τον πόλεμο στην κλιματική κρίση: ένα κοινό μέτωπο καταστροφής

Η περιβαλλοντική καταστροφή δεν περιορίζεται στις εμπόλεμες ζώνες. Την ώρα που η Μέση Ανατολή μετρά τις πληγές της, άλλες περιοχές βιώνουν εντονότερα τις συνέπειες της υπερθέρμανσης. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο αποκαλύπτει ότι το αποτύπωμα άνθρακα της παραγωγής μετάλλων είναι 10 φορές υψηλότερο από ό,τι πιστευόταν, καθώς οι όξινες απορροές αντιδρούν με τα επιφανειακά ύδατα και απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες άνθρακα. Δυσάρεστα νέα για όσους ελπίζουν ότι η εξόρυξη μπορεί να μας βγάλει από την κρίση.

Οι εικόνες από την πρόσφατη πλημμύρα στα σύνορα Νεπάλ-Θιβέτ, που στοίχισε τη ζωή σε εκατοντάδες ανθρώπους, αποκαλύπτουν τη σύνδεση κλίματος και καταστροφής. Η αποκόλληση ενός τεράστιου παγετώνα προκάλεσε κατολίσθηση μεγέθους 5,2, ισοδύναμη με 1.000 τόνους ΤΝΤ. Στα Ιμαλάια, 15.000 μεγάλοι παγετώνες υποχωρούν με ταχείς ρυθμούς και αναμένεται να χάσουν το 70% του πάγου τους έως το 2100. Το Νεπάλ, που εκπέμπει λιγότερο από το 0,1% των παγκόσμιων εκπομπών, είναι από τις πιο ευάλωτες χώρες στην οργή της κλιματικής αναταραχής.

Ποιος πληρώνει το πραγματικό κόστος του πολέμου και της κλιματικής αλλαγής;

Ο πόλεμος και η κλιματική κρίση συναντώνται σε ένα κοινό σημείο: το κόστος τους ξεπερνά κατά πολύ όσα μπορούν να αποτυπώσουν οι αριθμοί. Οι λαοί της Μέσης Ανατολής, όπως και οι κοινότητες των Ιμαλαΐων, πληρώνουν με τις ζωές τους τις επιλογές των ισχυρών. Η στρατιωτική βιομηχανία και η ανεξέλεγκτη εξόρυξη εξυπηρετούν τα κέρδη των ολίγων, ενώ οι συνέπειες βαραίνουν τους πολλούς. Η αντίσταση σε αυτή την καταστροφή δεν είναι πολυτέλεια, είναι επιβίωση. Όπως οι αρχαίοι πρόγονοί μας υπερασπίζονταν τη γη τους, έτσι και εμείς οφείλουμε να υπερασπιστούμε τον πλανήτη από τους σύγχρονους κατακτητές του κεφαλαίου.