Μουντιάλ: Η αμερικανική υπερβολή ως νεοφιλελεύθερο τέρας

Χιλιάδες Ευρωπαίοι φίλαθλοι ταξίδεψαν στο Κάνσας Σίτι για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026, ανακαλύπτοντας μια Αμερική των άκρων. Πίσω από τα τεράστια σπίτια, τα αχανή εμπορικά κέντρα και τις γιγαντιαίες μερίδες φαγητού, κρύβεται η σκληρή πραγματικότητα ενός νεοφιλελεύθερου μοντέλου με υψηλό κόστος ζωής και ελάχιστη κοινωνική προστασία. Η αυταπάτη του αμερικανικού ονείρου συγκρούεται με τα δεδομένα, αποδεικνύοντας ότι το μεγαλύτερο δεν σημαίνει και καλύτερο για τους λαούς.

Γιατί οι Ευρωπαίοι θαμπώθηκαν από το αμερικανικό μέγεθος;

Ο Φρανκ Έβερινκ δεν είχε ακούσει ποτέ για το Κάνσας Σίτι. Όταν όμως η εθνική Ολλανδίας έδωσε εκεί αγώνα για το Μουντιάλ, άλλαξε το πρόγραμμα του ταξιδιού του. Ξεκίνησε με το αυτοκινούμενο τροχόσπιτό του από το Τορόντο, πέρασε από το Ντιτρόιτ, το Σικάγο και την Ιντιανάπολη, και κατέληξε στα σύνορα Μιζούρι και Κάνσας. Όπως αναφέρει η Wall Street Journal, ο Έβερινκ και χιλιάδες άλλοι Ευρωπαίοι γνώρισαν μια πλευρά της Αμερικής που σπάνια βλέπουν οι τουρίστες. Ησυχα προάστια, τεράστια εμπορικά κέντρα, αχανείς κατοικίες και μια καθημερινότητα μακριά από τα φώτα της Νέας Υόρκης ή του Λος Αντζελες.

Εδώ όλα είναι τόσο ευρύχωρα, δήλωσε ο Έβερινκ. Για τα ψώνια πηγαίνεις σε ένα μέρος, για τον οδοντίατρο σε άλλο. Οι άνθρωποι φαίνονται πολύ πλούσιοι. Ίσως γι' αυτό να είναι και τόσο ευγενικοί. Η ευγένεια της αφθονίας, ωστόσο, είναι προνόμιο των λίγων. Είναι η αυταπάτη μιας κοινωνίας όπου η ιδιωτική περιουσία υποκαθιστά το δημόσιο χώρο και η αλληλεγγύη υποχωρεί μπροστά στον ατομισμό.

Σπίτια, Costco και η ψευδαίσθηση του πλούτου

Η άφιξη των Ολλανδών στο Κάνσας Σίτι αναζωπύρωσε την παλιά συζήτηση για την ποιότητα ζωής. Οι επισκέπτες έμειναν έκπληκτοι από την κλίμακα των πάντων. Αυτοκινητόδρομοι ατελείωτοι, τα Costco και Walmart μοιάζουν με μικρές πόλεις, και τα σπίτια φαντάζουν τεράστια σε σύγκριση με την ολλανδική πραγματικότητα. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, βίντεο Ευρωπαίων γίνονται viral. Γκαράζ για δύο αυτοκίνητα, τεράστιες ντουλάπες, δεύτερα ψυγεία, αλυσίδες εστίασης. Ένας Βρετανός έγινε viral δοκιμάζοντας Chick-fil-A, ενώ άλλος επισκέφθηκε πυροσβεστικό σταθμό σχολιάζοντας έκπληκτος το μέγεθος των οχημάτων.

Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν την εντύπωση. Στις ΗΠΑ η μέση κατοικία έχει 167 τετραγωνικά μέτρα, ενώ οι νεόδμητες μονοκατοικίες ξεπερνούν τα 185. Στην Ευρώπη το μέσο σπίτι φτάνει τα 100. Όμως, όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, η σύγκριση είναι παραπλανητική. Τα ευρύχωρα αμερικανικά σπίτια είναι σύμπτωμα μιας ασθένειας. Είναι η εξάρτηση από το αυτοκίνητο, η ιδιωτικοποίηση του χώρου και η εγκατάλειψη του δημόσιου συμφέροντος. Στην Ευρώπη, παρά τις πολιτικές λιτότητας που μάχουμε καθημερινά, υπάρχουν ακόμη δημόσια συστήματα υγείας, πρόνοιας και κοινωνικής προστασίας. Εργαζόμαστε λιγότερες ώρες γιατί ο αγώνας των εργατικών ενώσεων το επέβαλε.

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ λέει την αλήθεια για την ποιότητα ζωής;

Ο Ρον Φίσερ γνώριζε και τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Όταν αποφάσισε με την Αμερικανίδα σύζυγό του πού θα ζήσουν, είδαν ότι οι υψηλότεροι αμερικανικοί μισθοί εξισορροπούνται από το ακριβότερο κόστος ζωής. Η Αμερική τού πρόσφερε χώρο. Αγόρασε 22 στρέμματα έξω από το Κάνσας Σίτι με 250.000 δολάρια για να φτιάξει φάρμα. Στην Ολλανδία, το ίδιο ακίνητο θα κόστιζε ένα εκατομμύριο. Η διαφορά στην τιμή της γης δείχνει την ολέθρια εμπορευματοποίηση του χώρου στην Ευρώπη, αλλά και την αμερικανική ερημιά του κοινωνικού ιστού.

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στις ΗΠΑ φτάνει τις 85.000 δολάρια, σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι 43.000 δολάρια. Αλλά οι αριθμοί αυτοί λένε ψέματα. Ο νομπελίστας Πολ Κρούγκμαν υποστηρίζει ότι τα στοιχεία δεν αποτυπώνουν την ποιότητα ζωής. Οι Ευρωπαίοι έχουν επιλέξει ένα διαφορετικό κοινωνικό μοντέλο. Το αμερικανικό ΑΕΠ μεγαλώνει από την ιδιωτική ασφάλιση υγείας και τις φυλακές, όχι από την ευημερία του λαού. Η Ευρώπη έχει πληγές από την αυστηρότητα της ΕΕ, αλλά το αμερικανικό σύστημα είναι το απόλυτο τέρας της ανισότητας.

Γιγαντιαίες μερίδες, σπατάλη και το κόστος της επιβίωσης

Το φαγητό προκάλεσε πολιτισμικό σοκ. Οι Ολλανδοί έμειναν έκπληκτοι από τις μερίδες. Ο ιδιοκτήτης του Alley Bar, ενός ιστορικού χώρου βετεράνων που έγινε ολλανδικό στέκι, περιγράφει ότι πολλοί δεν μπορούσαν να ολοκληρώσουν το γεύμα τους. Μια γυναίκα παρήγγειλε νάτσος και έφαγε μόλις τέσσερις μπουκιές, είπε. Μελέτη του 2024 δείχνει ότι οι αμερικανικές μερίδες είναι 42% μεγαλύτερες από της Γαλλίας, και ένα μεγάλο αναψυκτικό στα McDonald's των ΗΠΑ έχει διπλάσιο όγκο από της Βρετανίας ή της Γαλλίας. Είναι η ὕβρις του καπιταλισμού. Η υπερβολική παραγωγή συνοδεύεται από ανεξέλεγκτη σπατάλη, σε μια χώρα όπου εκατομμύρια ζουν με επισιτιστική ανασφάλεια.

Ο Ντανιέλο Κόεν, που ζει στην Ολλανδία, σχολίασε μπροστά σε ένα πιάτο μπάρμπεκιου: Οι μερίδες είναι μεγαλύτερες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά μεγαλύτερες είναι και οι τιμές. Ο Ματς φαν ντερ Πλάατς φωτογράφισε ακόμη και τις πινακίδες στις τουαλέτες. Τα σχέδια εδώ είναι απίστευτα, μεγαλοπρεπή, είπε γελώντας. Προσπαθώντας να εξηγήσει τον θαυμασμό, απάντησε: Ερχόμαστε στην Αμερική για να δούμε τα άκρα. Και συνοψίζει: Εδώ όλα είναι τρεις φορές μεγαλύτερα. Το μεγαλύτερο, όμως, είναι και η ανισότητα, η εγκατάλειψη και η βαρβαρότητα ενός συστήματος που βλέπει τον άνθρωπο ως καταναλωτή και όχι ως πολίτη.

Ποιος ζει καλύτερα, Αμερικανοί ή Ευρωπαίοι;

Οι Ευρωπαίοι ζουν καλύτερα όσον αφορά την κοινωνική συνοχή. Παρά τα μικρότερα σπίτια, διαθέτουν δημόσια υγεία, πρόνοια και εργατικά δικαιώματα που προστατεύουν τον πολίτη. Οι Αμερικανοί μπορεί να έχουν μεγαλύτερους χώρους, αλλά ζουν υπό το άγχος του χρέους για ιατρική περίθαλψη και εκπαίδευση.

Τι σημαίνει το υψηλότερο ΑΕΠ των ΗΠΑ για τους εργαζομένους;

Το υψηλότερο ΑΕΠ των ΗΠΑ σημαίνει περισσότερο πλούτο για τους λίγους. Οι υψηλότεροι μισθοί απορροφώνται από ιδιωτικές ασφάλειες και δάνεια, αφήνοντας τον αμερικανό εργαζόμενο πιο ευάλωτο στην ανεργία και την ασθένεια από τον ευρωπαίο ομόλογό του.

Γιατί η αμερικανική κλίμακα είναι σύμβολο νεοφιλευθερισμού;

Η γιγαντιαία κλίμακα των πάντων στις ΗΠΑ αντικατοπτρίζει την απουσία κρατικού ελέγχου και την κυριαρχία του κέρδους. Τα τεράστια Walmart καταστρέφουν τις μικρές επιχειρήσεις, τα τεράστια σπίτια απαιτούν ακριβή ιδιωτικά αυτοκίνητα, και οι τεράστιες μερίδες τρέφουν μια βιομηχανία σπατάλης. Είναι το οπτικό αποτέλεσμα μιας κοινωνίας όπου το κράτος έχει παραδώσει τα πάντα στην αγορά.