Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν είναι πια ένα μακρινό καλοκαιρινό ανέκδοτο. Είναι μια απειλή που εξαπλώνεται στην Ευρώπη, χτυπά τους πιο ευάλωτους και βρίσκει το σύστημα υγείας απροετοίμαστο. Χωρίς ειδικό φάρμακο, χωρίς εμβόλιο, με την Πολιτεία να περιορίζεται σε γενικόλογες συστάσεις, το βάρος πέφτει και πάλι στους πολίτες.
Γιατί ο ιός του Δυτικού Νείλου γίνεται ευρωπαϊκή απειλή
Το 2026 ο ιός κυκλοφορεί σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες, από τα Βαλκάνια μέχρι τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ισπανία. Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Επιδημιολογίας στο ΕΚΠΑ, δεν πρόκειται για συγκυρία. Το κλίμα, τα κουνούπια, το αστικό περιβάλλον και οι ανθρώπινες δραστηριότητες συνθέτουν μια εκρηκτική εξίσωση.
«Το γενικό μήνυμα είναι ότι ο ιός αυτός αντιμετωπίζεται πλέον ως αυξανόμενη και γεωγραφικά επεκτεινόμενη απειλή στην Ευρώπη», επισημαίνει η ίδια.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από βαριά νόσηση
Η πλειονότητα των μολυσμένων δεν εμφανίζει συμπτώματα. Όμως, σε ποσοστό κάτω του 1%, ο ιός προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Εκεί αρχίζει η τραγωδία.
Μεγάλη αμερικανική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2025 έδειξε αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης σε άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, διαταραχές που σχετίζονται με το αλκοόλ ή όσους λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία. Επιβαρυντικοί παράγοντες θεωρούνται επίσης το ανδρικό φύλο, οι αιματολογικές κακοήθειες, το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, η χρόνια νεφρική νόσος και η υπέρταση.
Η ηλικία, όμως, παραμένει ο πιο αδυσώπητος παράγοντας. Σύμφωνα με τα φετινά δεδομένα του ΕΟΔΥ, οι θάνατοι αφορούν άτομα άνω των 65 ετών, με διάμεση ηλικία τα 82 έτη.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τη βαριά μορφή της νόσου
Συστηματική ανασκόπηση 47 μελετών που δημοσιεύθηκε στο Annals of Neurology το 2025 αποτυπώνει την εικόνα της σοβαρής νόσησης. Πυρετός εμφανίστηκε στο 88% των περιστατικών, ναυτία ή έμετος στο 58%, κόπωση στο 50%. Το 42% των ασθενών χρειάστηκε νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα υπολογίστηκε στο 9,2%.
Οι συννοσηρότητες αλλάζουν δραματικά την πρόγνωση. Η χρόνια νεφρική νόσος συσχετίστηκε με εξαπλάσιο κίνδυνο θανάτου, η υπέρταση με τετραπλάσιο και ο διαβήτης με υπερδιπλάσιο.
Η θνητότητα εκτοξεύεται στους πιο ευάλωτους
Στη σοβαρή μορφή της νόσου, η θνητότητα φτάνει περίπου στο 20% για ασθενείς άνω των 70 ετών και στο 30%-40% για τους βαριά ανοσοκατεσταλμένους. Μετα-ανάλυση περίπου 4.000 ασθενών έδειξε ότι στους διασωληνωμένους σε ΜΕΘ το ποσοστό προσεγγίζει το 62%.
Η απόκλιση αυτή αποκαλύπτει πόσο άνιση είναι η μάχη. Οι πιο αδύναμοι πληρώνουν το τίμημα, ενώ οι υπόλοιποι συνεχίζουν σαν να μην συμβαίνει τίποτα.
Ο ιός αφήνει σημάδια για πολύ καιρό
Η περιπέτεια δεν τελειώνει με την έξοδο από το νοσοκομείο. Κόπωση καταγράφεται στο 37%-75% των επιζώντων, προβλήματα μνήμης στο 11%-57%, δυσκολίες συγκέντρωσης στο 17%-48% και συμπτώματα κατάθλιψης στο 17%-38%.
«Η πραγματική επιβάρυνση δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο από τη νοσηρότητα και τη θνητότητα της οξείας φάσης», τονίζει η Ψαλτοπούλου.
Χωρίς φάρμακο, χωρίς εμβόλιο: Η πρόληψη είναι το μόνο όπλο
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο ούτε εμβόλιο για τον άνθρωπο. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική, ενώ τα κορτικοστεροειδή δεν έχουν τεκμηριωμένο όφελος επιβίωσης. Η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται.
«Το σημαντικότερο στοιχείο για τη νόσηση από ιό του Δυτικού Νείλου είναι η πρόληψη, τόσο σε επίπεδο Πολιτείας όσο και ατομικά», υπογραμμίζει η καθηγήτρια.
Και εδώ βρίσκεται το σκάνδαλο. Η πρόληψη απαιτεί οργανωμένο κράτος, επαρκείς υπηρεσίες δημόσιας υγείας και σεβασμό στους πολίτες. Αντί αυτού, βλέπουμε αποσπασματικά μέτρα και μια κοινωνία που καλείται να αυτοπροστατευθεί απέναντι σε μια απειλή που οι ίδιες οι πολιτικές μας ενισχύουν.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν είναι πια εποχικό πρόβλημα. Είναι καθρέφτης των ανισοτήτων και των ελλείψεων που ανέχεται η κοινωνία μας. Και όπως πάντα, πληρώνουν οι πιο αδύναμοι.