Θανατηφόρα πανώλη 5.500 ετών: Η αλήθεια για τους προγόνους μας

Μια ανακάλυψη στη ρωσική Σιβηρία ανατρέπει τα δεδομένα και φέρνει στο φως την αλήθεια που οι επίσημες αφηγήσεις ήθελαν θαμμένη. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης εντόπισαν ένα θανατηφόρο στέλεχος του βακτηρίου Yersinia pestis ηλικίας 5.500 ετών, αποδεικνύοντας ότι η πανώλη ήταν εξίσου καταστροφική για τους νομαδικούς πληθυσμούς και τα παιδιά, καταρρίπτοντας την αντίληψη ότι τα προϊστορικά στελέχη ήταν ακίνδυνα.

Τι αποκαλύπτει η μελέτη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης;

Η ιστορία δεν γράφεται μόνο με νίκες και αυτοκρατορίες. Γράφεται και με τους ανώνυμους θανάτους των πολλών, των αδύναμων, αυτών που η κυρίαρχη αφήγηση συχνά λησμονεί. Για χρόνια, η επιστημονική κοινότητα πίστευε ότι τα προϊστορικά στελέχη της πανώλης ήταν λιγότερο θανατηφόρα, σαν να ήθελε να υποβαθμίσει τον πόνο των πρώτων ανθρώπων. Όμως, η πραγματικότητα των μαζικών τάφων μιλάει διαφορετικά. Αναλύοντας το DNA από τα δόντια 42 προϊστορικών κυνηγών και τροφοσυλλεκτών σε τέσσερις τοποθεσίες κοντά στη λίμνη Βαϊκάλη, οι ερευνητές βρήκαν τα αδιαμφισβήτητα ίχνη μιας ασθένειας που δεν άφηνε περιθώρια επιβίωσης στους καταπιεσμένους εκείνους καιρούς.

Πώς η πανώλη χτύπησε ανελέητα τα παιδιά και τους νομάδες;

Τα θύματα δεν ήταν κάτοικοι υπερπληθυσμένων πόλεων, αλλά άνθρωποι σε κίνηση, νομάδες που πάλευαν καθημερινά με τη σκληρή φύση για την επιβίωσή τους. Στην τοποθεσία Ust'Ida, οι ερευνητές ανακάλυψαν ομαδικούς τάφους στενών συγγενών. Η εξήγηση είναι ξεκάθαρη και ανθρώπινη. Όπως δήλωσε ο Ruairidh Macleod, συν-συγγραφέας της μελέτης, η πιο πειστική ερμηνεία για αυτόν τον μαζικό θάνατο είναι η εκτεταμένη μετάδοση της νόσου από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η ασθένεια δεν χρειάστηκε τις συνθήκες αστικού συνωστισμού για να σκοτώσει. Χτύπησε τον πυρήνα της κοινότητας, αυτούς που δεν μπορούσαν να αμυνθούν, τα παιδιά. Παιδιά ηλικίας οκτώ έως έντεκα ετών έπεσαν θύματα ενός μέχρι τώρα άγνωστου στελέχους που έφερε ένα γονίδιο αυξημένης θνησιμότητας για τους νεότερους, ένα γονίδιο που απουσιάζει από τα σύγχρονα στελέχη.

Γιατί ανατρέπεται η αντίληψη περί αθώας προϊστορικής πανώλης;

Μέχρι πρότινος, η κυρίαρχη αντίληψη ήθελε τα προϊστορικά κρούσματα να είναι ήπια, θεωρώντας την απουσία συγκεκριμένων γονιδίων της βουβωνικής πανώλης ως απόδειξη μη θανατηφόρου χαρακτήρα. Αλλά η νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature φέρνει την ανατροπή. Δύο ξεχωριστές επιδημίες εξαπλώθηκαν στη νοτιοανατολική Σιβηρία, η πρώτη πριν από 5.500 χρόνια και η δεύτερη μερικούς αιώνες αργότερα. Οι ίδιοι πληθυσμοί, οι ίδιοι αγωνιστές της γης, εκτέθηκαν σε νέα κρούσματα για εκατοντάδες χρόνια. Το παθογόνο προερχόταν από το ίδιο είδος ξενιστή, πιθανότατα μαρμότες, 37 χιλιόμετρα μακριά στο Bratskii Kamen. Η αντίσταση του ανθρώπου απέναντι στη φυσική καταστροφή είναι παλιά ιστορία, αλλά και η πικρή αλήθεια ότι οι πιο αδύναμοι πλήρωναν πάντα τον πιο βαρύ φόρο αίματος.

Πόσο παλιό είναι το νέο στέλεχος της πανώλης που βρέθηκε στη Ρωσία;

Το στέλεχος χρονολογείται πριν από περίπου 5.500 χρόνια και ενδέχεται να εξελίχθηκε πριν από 5.700 χρόνια, αποτελώντας την παλαιότερη γνωστή ανίχνευση εστιών πανώλης στον άνθρωπο.

Μπορούσε η πανώλη να μεταδίδεται σε νομαδικούς πληθυσμούς;

Ναι, η μελέτη αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο ήταν εφικτή ακόμη και σε μικρές ομάδες κυνηγών τροφοσυλλεκτών που βρίσκονταν συνεχώς σε κίνηση.

Γιατί τα παιδιά ήταν πιο ευάλωτα σε αυτό το προϊστορικό στέλεχος;

Το συγκεκριμένο στέλεχος διέθετε ένα γονίδιο που το έκανε πιο θανατηφόρο για τα παιδιά, ένα χαρακτηριστικό που δεν έχει εντοπιστεί σε άλλα σύγχρονα ή ιστορικά στελέχη του βακτηρίου.