Σύνταξη στα 62: Το «παράθυρο» που ανοίγει για χιλιάδες επιστήμονες

Χιλιάδες ελεύθεροι επαγγελματίες επιστήμονες, όπως γιατροί, δικηγόροι, φαρμακοποιοί και συμβολαιογράφοι, που ήταν ασφαλισμένοι στο πρώην ΕΤΑΑ, έχουν τη δυνατότητα να βγουν στη σύνταξη έως και δέκα χρόνια νωρίτερα από το γενικό όριο των 67 ετών. Το «κλειδί» βρίσκεται σε ειδικές διατάξεις και μεταβατικές ρυθμίσεις που εξακολουθούν να ισχύουν, παρά την εφαρμογή ενιαίων ορίων από το 2013.

Σε μια εποχή όπου η ακρίβεια και η ασφαλιστική ανασφάλεια πλήττουν τους πολλούς, η γνώση των δικαιωμάτων τους γίνεται πράξη αντίστασης. Ο δικηγόρος Διονύσης Ρίζος εξηγεί στη Realnews ότι όσοι συμπληρώνουν 40 χρόνια ασφάλισης, πραγματικά ή με εξαγορά πλασματικών ετών, μπορούν να λάβουν πλήρη σύνταξη στα 62 αντί στα 67. Μια διαφορά που μοιάζει με «παρακαταθήκη» για όσους έδωσαν τη ζωή τους στα επαγγελματικά τους καθήκοντα.

Ποιες είναι οι δύο βασικές «πόρτες» εξόδου

Για τους ασφαλισμένους του πρώην ΕΤΑΑ ισχύουν δύο γενικά όρια ηλικίας από την 1η Ιανουαρίου 2013, κοινά για όλους στον e-ΕΦΚΑ. Το πρώτο είναι η πλήρης αναλογική σύνταξη στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια πραγματικής ασφάλισης. Το δεύτερο, που αποκτά ιδιαίτερη σημασία, είναι η πλήρης σύνταξη στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης, όπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν και πλασματικά έτη.

Αυτή η δεύτερη περίπτωση είναι κρίσιμη για όσους βρίσκονται κοντά στην 40ετία. Ακόμη και δύο ή τρία πλασματικά έτη, από στρατιωτική θητεία, σπουδές ή τέκνα, μπορούν να τους απαλλάξουν από πρόσθετη παραμονή στην ασφάλιση. Η εξαγορά τους κοστίζει 185,09 ευρώ τον μήνα για όσους βρίσκονται στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, με δυνατότητα εξόφλησης μέσω παρακράτησης από τη σύνταξη.

Τι ισχύει για τις γυναίκες επιστήμονες

Οι γυναίκες γιατροί, δικηγόροι, φαρμακοποιοί και λοιπές επιστήμονες μπορούν να λάβουν σύνταξη στα 67 με τουλάχιστον 15 πραγματικά έτη ασφάλισης, χωρίς δυνατότητα χρήσης πλασματικών ετών για τη συμπλήρωση της 15ετίας. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση γιατρού που ξεκίνησε να ασφαλίζεται το 1992 και συμπληρώνει το 67ο έτος εντός του 2026. Με 34 χρόνια ασφάλισης, μπορεί να υποβάλει άμεσα αίτηση συνταξιοδότησης, ακόμη και αν συνεχίσει την επαγγελματική της δραστηριότητα.

Περισσότερες δυνατότητες έχουν όσες βρίσκονται κοντά στη 40ετία. Μπορούν να χρησιμοποιήσουν πλασματικούς χρόνους για να συμπληρώσουν τα απαιτούμενα 40 χρόνια και, εφόσον έχουν φτάσει τα 62, να συνταξιοδοτηθούν άμεσα. Για παράδειγμα, φαρμακοποιός που ασφαλίστηκε στο ΤΣΑΥ το 1987 και έχει σήμερα 38,5 χρόνια ασφάλισης, μπορεί να εξαγοράσει δύο πλασματικά έτη και να καταθέσει άμεσα αίτηση για πλήρη σύνταξη.

Οι επιλογές για τους άνδρες

Ανάλογη είναι η εικόνα για τους άνδρες επιστήμονες. Στα 67 μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης, ενώ στη συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει η δυνατότητα αναγνώρισης του χρόνου στρατιωτικής θητείας και μόνο για τη συμπλήρωση της απαιτούμενης 15ετίας. Συμβολαιογράφος που ασφαλίστηκε αρχικά στο ΙΚΑ το 1988 και στη συνέχεια στο Ταμείο Νομικών το 1995, συμπληρώνει το 67ο έτος εντός του 2026 και έχει συνολικά 33 χρόνια ασφάλισης. Μπορεί επομένως να υποβάλει άμεσα αίτηση συνταξιοδότησης.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση οδοντιάτρου ασφαλισμένου στο πρώην ΤΣΑΥ από το 1989, ο οποίος συμπληρώνει φέτος 37 χρόνια ασφάλισης. Με την εξαγορά τριών πλασματικών ετών φτάνει τη 40ετία και, εφόσον έχει συμπληρώσει τα 62, μπορεί να υποβάλει άμεσα αίτηση για πλήρη σύνταξη χωρίς να χρειάζεται να περιμένει έως τα 67.

Το ειδικό «παράθυρο» για τις μητέρες δικηγόρους

Η σημαντικότερη εξαίρεση από το γενικό καθεστώς αφορά τις μητέρες που ήταν ασφαλισμένες στο πρώην Ταμείο Νομικών (ΤΑΝ). Η ευνοϊκή διάταξη ισχύει μόνο για το ΤΑΝ και όχι για το ΤΣΑΥ ή το ΤΣΜΕΔΕ. Κρίσιμο σημείο είναι αν η ασφαλισμένη είχε συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης και είχε ταυτόχρονα ανήλικο τέκνο το 2010, το 2011 ή το 2012. Το δικαίωμα που κατοχυρώθηκε τότε δεν χάνεται επειδή το παιδί έχει στο μεταξύ ενηλικιωθεί.

Για μειωμένη σύνταξη, όσες είχαν 5.500 ημέρες ασφάλισης και ανήλικο τέκνο κατοχύρωσαν το 50ό έτος το 2010, το 52ο έτος το 2011 και το 55ο έτος το 2012. Για πλήρη σύνταξη, οι μητέρες με ανήλικο κατοχύρωναν αντίστοιχα το 50ό έτος με 21,5 χρόνια ασφάλισης το 2010, το 52ο με 22 χρόνια το 2011 και το 55ο με 22,5 χρόνια το 2012. Στη συνέχεια εφαρμόζονται τα μεταβατικά όρια του ν. 4336/2015.

Παράδειγμα: Δικηγόρος, μητέρα ανηλίκου, συμπλήρωσε 22 χρόνια ασφάλισης στο ΤΑΝ το 2011 και κατοχύρωσε το 52ο έτος. Έφτασε τα 52 το 2018 και, με βάση τα μεταβατικά όρια, το νέο ηλικιακό όριο διαμορφώθηκε στα 60 έτη και δύο μήνες, το οποίο συμπληρώνει εντός του 2026. Μπορεί επομένως να αποχωρήσει άμεσα με πλήρη σύνταξη, σχεδόν επτά χρόνια πριν από τα 67.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά σε άλλη περίπτωση. Δικηγόρος γεννημένη το 1966, με 5.500 ημέρες ασφάλισης και ανήλικο τέκνο το 2010, συμπλήρωσε τα 50 το 2016. Το μεταβατικό όριο διαμορφώθηκε στα 56 έτη και εννέα μήνες, το οποίο έχει ήδη συμπληρώσει, και μπορεί να αποχωρήσει με μειωμένη σύνταξη. Σε σύγκριση με το γενικό όριο των 67, η δυνατότητα εξόδου έρχεται 10 χρόνια και τρεις μήνες νωρίτερα.

Μειωμένη σύνταξη στα 62 για τους νέους ασφαλισμένους

Ξεχωριστή επιλογή έχουν άνδρες και γυναίκες επιστήμονες που ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά μετά την 1η Ιανουαρίου του 1993. Μπορούν να λάβουν μειωμένη σύνταξη στα 62 με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης, χωρίς να χρειάζεται να συμπληρώσουν 40ετία, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν 750 ημέρες ασφάλισης κατά την τελευταία πενταετία πριν από την αίτηση. Η μείωση αφορά την εθνική σύνταξη και φτάνει τα 134,05 ευρώ, ενώ η ανταποδοτική σύνταξη καταβάλλεται χωρίς μείωση.

Σύνταξη χωρίς να κλείσει το γραφείο

Το στοιχείο που αλλάζει περισσότερο τις αποφάσεις των ασφαλισμένων είναι ότι η συνταξιοδότηση δεν συνεπάγεται πλέον διακοπή της επαγγελματικής δραστηριότητας. Ήδη, πέντε στους δέκα νέους συνταξιούχους του 2025 εξακολουθούν να εργάζονται, ενώ στο σύνολο των συνταξιούχων η αναλογία φτάνει τους τρεις στους δέκα. Οι συνταξιούχοι επιστήμονες που συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους λαμβάνουν το 100% της κύριας και, όπου υπάρχει, της επικουρικής σύνταξης, καταβάλλοντας τις προβλεπόμενες πρόσθετες εισφορές.

Το οικονομικό όφελος φαίνεται χαρακτηριστικά στην περίπτωση ιδιώτη γιατρού με 40 χρόνια ασφάλισης που συνταξιοδοτείται στα 62. Λαμβάνει σύνταξη 996,11 ευρώ. Εφόσον βρίσκεται στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία και συνεχίσει να εργάζεται, η πρόσθετη μηνιαία επιβάρυνσή του ανέρχεται περίπου στα 92,55 ευρώ. Έτσι μπορεί να διατηρήσει το ιατρείο και το επαγγελματικό του εισόδημα, εισπράττοντας παράλληλα σχεδόν 1.000 ευρώ τον μήνα από τη σύνταξη.

Τι πρέπει να προσέξουν πριν από την αίτηση

Πριν υποβάλουν αίτηση συνταξιοδότησης, οι ασφαλισμένοι του πρώην ΕΤΑΑ θα πρέπει να ελέγξουν προσεκτικά το σύνολο του ασφαλιστικού ιστορικού τους, καθώς υπάρχουν παράμετροι που μπορεί να επηρεάσουν τόσο τον χρόνο εξόδου όσο και το τελικό ποσό της σύνταξης. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα εξής:

• Οι ιδιώτες γιατροί θα πρέπει να ελέγξουν εάν έχουν καταβάλει εισφορές στον κλάδο της μονοσύνταξης, καθώς οι συγκεκριμένες καταβολές μπορούν να οδηγήσουν σε προσαύξηση της ανταποδοτικής σύνταξης.
• Οι οφειλές προς τον e-ΕΦΚΑ δεν αποκλείουν αυτομάτως τη συνταξιοδότηση. Οφειλές έως 20.000 ευρώ μπορούν να παρακρατηθούν από τη σύνταξη, με παρακράτηση που μπορεί να φτάσει στο 25% αυτής.
• Τα πλασματικά έτη δεν χρειάζεται κατ' ανάγκη να έχουν εξοφληθεί πριν από την υποβολή της αίτησης. Το ποσό της εξαγοράς μπορεί να αποπληρωθεί μέσω της σύνταξης, με παρακράτηση 25% του ποσού της κύριας σύνταξης.
• Πριν γίνει οποιαδήποτε εξαγορά πλασματικού χρόνου, πρέπει να ελεγχθεί πόσος χρόνος είναι πραγματικά απαραίτητος για τη συμπλήρωση της 40ετίας, ώστε να μην αναγνωριστούν περισσότερα έτη από όσα απαιτούνται για τη θεμελίωση του δικαιώματος.

Σε μια κοινωνία όπου το ασφαλιστικό σύστημα μοιάζει συχνά με λαβύρινθο, η γνώση αυτών των διατάξεων δεν είναι απλώς πληροφορία. Είναι ένα εργαλείο για να διεκδικήσει κανείς όσα δικαιούται, κόντρα στη γραφειοκρατία και την αδιαφορία των θεσμών.