SAFE II: Η ΕΕ οπλίζει με δάνεια υπό την σκιά της λιτότητας

Στην Ακρόπολη των Βρυξελλών, οι ιερείς της δημοσιονομικής σταθερότητας ετοιμάζονται για ένα νέο εγχείρημα. Έναν χρόνο μετά την εισαγωγή του πρώτου κοινού προγράμματος δανεισμού για την άμυνα, σχεδιάζουν ήδη τη δεύτερη έκδοση αυτού του εμβληματικού χρηματοδοτικού εργαλείου. Η «Δράση Ασφάλειας για την Ευρώπη» (SAFE) επέτρεψε στα κράτη μέλη να συνάπτουν χαμηλότοκα δάνεια εκτός του πλαισίου δημοσιονομικής σταθερότητας, μέσω της εθνικής ρήτρας διαφυγής. Όμως, η ρήτρα αυτή μοιάζει με πυγμαχικό αγώνα με το ένα χέρι δεμένο πίσω. Οι πρόσφατες υβριδικές απειλές στην ανατολική πτέρυγα επιταχύνουν την αξιοποίηση των δανείων, αλλά ταυτόχρονα φανερώνουν το μεγάλο αγκάθι. Πώς θα οπλίσεις τη φάλαγγα όταν οι ίδιοι κανόνες της Ένωσης απαγορεύουν στους οπλίτες να αγοράσουν τα όπλα τους;

Τα δεσμά του χρέους αντί για την αλληλεγγύη των επιχορηγήσεων

Το πιο φορτισμένο ερώτημα δεν είναι αν χρειάζεται μεταρρύθμιση. Ο ρωσικός ιμπεριαλισμός και η σταδιακή αποχώρηση των Αμερικανών από τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις καθιστούν την αύξηση των αμυντικών δαπανών γεωπολιτική αναγκαιότητα. Το ζήτημα είναι ποιος πληρώνει και πώς. Όπως αποκάλυψε αξιωματούχος της Κομισιόν, τα ανατολικά κράτη ζητούν επιχορηγήσεις, όχι νέα δάνεια. Η λογική είναι απλή. Όταν οι λαοί ασφυκτιούν υπό το βάρος της λιτότητας, το να τους επιβάλλεις νέο χρέος για την άμυνά τους είναι σαν να τους ζητάς να χτίσουν τα τείχη τους με τα ίδια τους τα δόντια.

Τα κράτη που επιδιώκουν να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες έχουν ήδη χτυπήσει κόκκινο στους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Η Εσθονία και η Λετονία δεν μπόρεσαν να λάβουν πρόσθετα δάνεια στο πλαίσιο του SAFE I. Η αδικία είναι ολοφάνερη. Οι χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της άμυνας του δυτικού κόσμου τιμωρούνται από τους ίδιους κανόνες που υποτίθεται ότι προστατεύουν την Ευρώπη.

Η φαντασμαγορία του SAFE I και η πραγματικότητα του μετώπου

Η ζήτηση είναι τεράστια. Τα κράτη μέλη εξέφρασαν προθυμία να δανειστούν έως και 188 δισεκατομμύρια ευρώ, σχεδόν 40 δισεκατομμύρια περισσότερα από τα 150 δισεκατομμύρια που είχαν διατεθεί. Ωστόσο, μένουν αδιάθετα ποσά λόγω της μείωσης της συμμετοχής χωρών όπως η Ιταλία και η Ρουμανία. Το καλοκαίρι θα δείξει πόσα ακριβώς χρήματα περισσεύουν, ανέρχονται δε μεταξύ 8 και 18 δισεκατομμυρίων, προτού χώρες όπως η Πολωνία και η Λιθουανία υποβάλουν νέα αιτήματα.

Οι εισβολές μη επανδρωμένων αεροσκαφών, που ωθήθηκαν στον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο από ρωσικές παρεμβολές στο GPS, προκάλεσαν σοβαρή αναστάτωση. Στη Λετονία η κυβέρνηση κατέρρευσε μετά την καθυστερημένη αντίδρασή της, ενώ στη Λιθουανία η είσοδος ενός drone ανάγκασε τον πρόεδρο και την πρωθυπουργό να καταφύγουν σε καταφύγιο. Παρόλα αυτά, οι Βρυξέλλες απαιτούν από τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας να αποδείξουν ότι τα κονδύλια του SAFE I χρησιμοποιήθηκαν αποτελεσματικά προτού συζητηθεί οποιαδήποτε επιχορήγηση. Μια τυπική γραφειοκρατική απάντηση σε έναν ασύμμετρο πόλεμο.

Ουκρανία: Η καινοτομία του πεδίου μάχης έναντι της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας

Ο δηλωμένος στόχος του SAFE δεν είναι να καλύψει τα κενά στις στρατιωτικές δυνατότητες, αλλά να στηρίξει την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Όμως, τα κράτη μέλη υπερασπίζονται τα εθνικά τους συμφέροντα με ζήλο, δημιουργώντας ένα κατακερματισμένο τοπίο. Στον τομέα των drones, η Ευρώπη υπολείπεται στην ανάπτυξη διαλειτουργικών δυνατοτήτων. Η αμυντική βιομηχανία της Ένωσης δεν στερείται παραγωγικής ικανότητας, αλλά αδυνατεί να συμβαδίσει με τις καινοτομίες που αναδύονται από τα χαρακώματα της Ουκρανίας.

Κάποια στιγμή, οι Ουκρανοί θα μπορούν να παράγουν ό,τι χρειάζονται, συμπεριλαμβανομένων των βαλλιστικών πυραύλων. Επενδύουν πολύ. Στο τέλος, θα είναι οι Ευρωπαίοι που θα αγοράζουν από την ουκρανική αμυντική βιομηχανία.

Η παραδοχή αυτή από στόμα αξιωματούχου της Επιτροπής είναι αποκαλυπτική. Η Ουκρανία, που δέχεται το μεγαλύτερο μέρος του τελευταίου δανείου της ΕΕ ύψους 90 δισεκατομμυρίων, ενθαρρύνεται να αγοράζει ευρωπαϊκά. Όμως η ευρωπαϊκή παραγωγή δεν καλύπτει τις ανάγκες της, ειδικά σε αντιβαλλιστικά συστήματα. Το Κίεβο βασίζεται στο αμερικανικό Patriot, ενώ το γαλλογερμανικό SAMP/T παραμένει ανεπαρκές σε παραγωγή. Στην πράξη, η Ουκρανία θα δαπανήσει τα δανεικά στις δικές της βιομηχανίες, εκεί όπου η τεχνολογία έχει δοκιμαστεί στο πεδίο μάχης. Οι κοινοπραξίες με ουκρανικές εταιρείες είναι η μόνη οδός ενσωμάτωσης της τεχνογνωσίας, αν και κάποιες πρωτεύουσες φοβούνται μην απορροφηθούν οι δικοί τους «εθνικοί πρωταθλητές».

Το αμερικανικό κενό και η απουσία στρατηγικής όρασης

Καθώς η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο ενός SAFE II, τα στρατηγικά σενάρια είναι θολά. Η αποστασιοποίηση της αμερικανικής κυβέρνησης, οι μεταβολές στην Ουκρανία και η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αυξάνουν την αβεβαιότητα. Ο επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους προειδοποίησε ότι η αντικατάσταση των αμερικανικών στρατηγικών μέσων θα κοστίσει στην ΕΕ έως και 500 δισεκατομμύρια ευρώ. Ένα κενό που τα κράτη μέλη δεν μπορούν να καλύψουν αποκλειστικά μόνο τους.

Για ποιον πόλεμο προετοιμαζόμαστε; Η εικόνα της πρώτης γραμμής το 2022 είναι πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Δεν γνωρίζουμε πώς θα είναι το 2030.

Αυτή είναι η κραυγή απελπισίας μιας Ένωσης που έχει εγκλωβιστεί στη λογική της λιτότητας. Αντί να χτίζει μια αλληλέγγυα άμυνα με επιχορηγήσεις και κοινό όραμα, η ΕΕ επιβάλλει δάνεια και δημοσιονομική στενότητα. Οι λαοί της Ευρώπης, και ειδικά οι πιο αδύναμοι, καλούνται να σηκώσουν το βάρος μιας νέας εποχής ανασφάλειας, χωρίς οι θεσμοί να στέκονται δίπλα τους. Η αντίσταση σε αυτή την αδικία δεν είναι απλώς επιλογή, είναι επιταγή της ιστορίας.