Ο Σκοτ Μπέσεντ, ο ισχυρός υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, έχει γίνει ο αδιαμφισβήτητος «τσάρος» της οικονομικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά ο τρόπος που ασκεί την εξουσία προκαλεί ερωτήματα ακόμη και εντός του ίδιου του υπουργείου. Με φωνές, προσβολές και μια ασυνήθιστη συγκέντρωση αρμοδιοτήτων, ο Μπέσεντ έχει μετατρέψει το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών σε προσωπικό του βασίλειο, όπως αποκαλύπτει δημοσίευμα της Wall Street Journal.
Ένας υπουργός που φωνάζει και διώχνει συνεργάτες
Όταν ο Τραμπ ζήτησε από τον Μπέσεντ να ερευνήσει καταγγελίες για απάτη στη σομαλική κοινότητα της Μινεσότα, ο υπουργός έχασε την ψυχραιμία του. Σε συνάντηση τον Ιανουάριο, ήρθε σε έντονη αντιπαράθεση με τον υφυπουργό Τζον Χάρλεϊ, φωνάζοντας και χρησιμοποιώντας υβριστικές εκφράσεις μπροστά σε συνεργάτες. Ο Χάρλεϊ, αρμόδιος για την τρομοκρατία και τις χρηματοοικονομικές πληροφορίες, τελικά απομακρύνθηκε και διορίστηκε πρεσβευτής στον ΟΟΣΑ.
Αυτό δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Περισσότεροι από 30 πρώην και νυν αξιωματούχοι περιγράφουν τον Μπέσεντ ως ιδιαίτερα απαιτητικό και συχνά οξύθυμο προϊστάμενο, που επιπλήττει υπαλλήλους ακόμη και για τον τρόπο οργάνωσης του καθημερινού ενημερωτικού υλικού του.
Η συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια ενός ανθρώπου
Σε περίπου 20 μήνες θητείας, ο Μπέσεντ έχει συγκεντρώσει τεράστια επιρροή. Ο στενός του κύκλος αποτελείται από πρόσωπα απόλυτης εμπιστοσύνης, όπως ο Τζιν Λανγκ, πρώην συνεργάτης του στην επενδυτική εταιρεία Key Square Capital Management, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντα του Χάρλεϊ χωρίς να περάσει από έγκριση της Γερουσίας.
Η εξουσία του ξεπερνά τα παραδοσιακά όρια του υπουργείου. Ο Μπέσεντ έχει ενεργό ρόλο στις εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, στην πολιτική για την τεχνητή νοημοσύνη, στην ηγεσία της Federal Reserve και στην οικονομική στρατηγική απέναντι στο Ιράν. Στις 24 Αυγούστου ανακοίνωσε την «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας», μια εκστρατεία κυρώσεων που στοχεύει να κόψει κάθε οικονομική «γραμμή ζωής» της Τεχεράνης.
Το μεγάλο στοίχημα της οικονομίας
Παρά την επιθετική του στάση, τα οικονομικά αποτελέσματα δεν δικαιώνουν τον Μπέσεντ. Η στρατηγική «3-3-3» που είχε προτείνει στον Τραμπ, για έλλειμμα 3% του ΑΕΠ, ανάπτυξη 3% και αύξηση της πετρελαϊκής παραγωγής κατά τρία εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, απέχει πολύ από την πραγματικότητα.
Το ομοσπονδιακό χρέος έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια και οι αποδόσεις των ομολόγων εκτοξεύτηκαν: στις 6 Οκτωβρίου το 10ετές έφτασε στο 5,27% και το 30ετές στο 5,64%. Αυτό σημαίνει ακριβότερο δανεισμό για το Δημόσιο, τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Το πρόγραμμα επαναγορών ομολόγων του υπουργείου, ύψους 6 δισ. δολαρίων, απορροφάται μόλις κατά το ήμισυ από την αγορά.
Η σχέση με τον Τραμπ και το προσωπικό βάρος
Ο Τραμπ επικοινωνεί σχεδόν καθημερινά με τον Μπέσεντ και τον θεωρεί από τους λίγους αξιωματούχους που μπορούν να τον μεταπείσουν σε οικονομικά ζητήματα. Όσο όμως αυξάνεται η εξάρτηση του Λευκού Οίκου από τον υπουργό, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το βάρος που πέφτει στους ώμους του. Ένας ανώτερος αξιωματούχος περιέγραψε την κατάσταση λέγοντας ότι ολόκληρη η οικονομική ατζέντα του προέδρου βρίσκεται ουσιαστικά πάνω του.
Ο Μπέσεντ απορρίπτει την κριτική με ειρωνεία, αποκαλώντας τους επικριτές του στη Wall Street «Bloomberg terminal bros», δηλαδή «τη συμμορία που είναι κολλημένη στις οθόνες του Bloomberg». Οι υποστηρικτές του λένε ότι η σκληρότητά του είναι μέρος της αποτελεσματικότητάς του. Οι επικριτές του, όμως, φοβούνται ότι η συγκέντρωση εξουσίας και η επιθετική κουλτούρα διοίκησης δημιουργούν κινδύνους για ένα υπουργείο που βρίσκεται στην καρδιά της αμερικανικής οικονομικής πολιτικής.
Το πραγματικό τεστ
Το πραγματικό τεστ για τον Μπέσεντ δεν είναι αν μπορεί να επιβληθεί στους συνεργάτες του, αλλά αν μπορεί να μετατρέψει την επιρροή του σε μετρήσιμα αποτελέσματα: χαμηλότερο κόστος δανεισμού, σταθερό πληθωρισμό, μικρότερο έλλειμμα και βιώσιμη ανάπτυξη. Μέχρι στιγμής, η Ουάσιγκτον βλέπει αυξανόμενες αποδόσεις ομολόγων και ένα χρέος που διογκώνεται διαρκώς.
Ο Μπέσεντ έχει εξελιχθεί σε έναν από τους ισχυρότερους οικονομικούς παίκτες της κυβέρνησης Τραμπ. Η επιτυχία ή η αποτυχία του, όμως, θα κριθεί από το αν η σκληρή του προσέγγιση αποδίδει στην αμερικανική οικονομία, και όχι από την ικανότητά του να επιβάλλεται με φωνές στο εσωτερικό του υπουργείου. Όπως θα έλεγαν και οι αρχαίοι πρόγονοί μας, η εξουσία χωρίς μέτρο οδηγεί στην ύβρη. Και η ύβρις, συνήθως, τιμωρείται.