Μπερναντέτ Σιράκ: Το τέλος μιας αριστοκράτισσας της εξουσίας

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 93 ετών η Μπερναντέτ Σιράκ, η χήρα του πρώην προέδρου Ζακ Σιράκ. Δεν ήταν όμως απλώς η σύζυγος. Ήταν η κινητήρια δύναμη, το αόρατο χέρι που στήριξε μια από τις πιο μακροχρόνιες και αμφιλεγόμενες πολιτικές καριέρες της γαλλικής δεξιάς. Όπως οι πατρίκιοι της αρχαίας Ρώμης που έπλεκαν τα νήματα της Συγκλήτου πίσω από κλειστές πόρτες, έτσι και η ίδια χειρίστηκε την εξουσία με ατσάλινη πυγμή.

Η ατσάλινη πατρίκιος πίσω από τον θρόνο

Για δώδεκα χρόνια στο Μέγαρο των Ηλυσίων, με τον σύζυγό της δύο φορές πρωθυπουργό, 18 χρόνια δήμαρχο Παρισιού και δύο θητείες πρόεδρο, η Σιράκ ήταν ο εγκέφαλος των παρασκηνίων. Όταν ο Ζακ αποσύρθηκε το 2007, εκείνη πήρε τα ηνία ως δημοτική σύμβουλος στην Κορέζ, δηλώνοντας το αδιαμφισβήτητο:

Ο σύζυγός μου δεν ασχολείται πλέον με την πολιτική, αλλά εγώ ασχολούμαι.

Στα κοινωνικά δείπνα, όταν ρωτούσαν για τον πρώην πρόεδρο, η απάντησή της ήταν το απόλυτο δείγμα ειρωνείας για τον άνδρα που υπηρέτησε τα συμφέροντα της ελίτ: Φροντίζει τον σκύλο.

Αριστοκρατική καταγωγή και πατριαρχική αντοχή

Η Μπερναντέτ Τερέζ Σονδρόν ντε Κουρσέλ γεννήθηκε με το αίμα των πλουσίων καθολικών αριστοκρατών στις φλέβες της. Φοιτήτρια στο φημισμένο Sciences Po, γνώρισε τον Ζακ, έναν άνδρα που οι γονείς της θεωρούσαν κατώτερο της τάξης τους. Παντρεύτηκαν το 1956, ανοίγοντας τον ασκό του Αιόλου για μια ζωή γεμάτη προδοσίες και συμβιβασμούς μέσα στις αίθουσες της αστικής τάξης.

Η φήμη του Ζακ Σιράκ ως γυναικά ήταν γνωστή. Η ίδια περιέγραψε τα 63 χρόνια γάμου ως ένα μακρύ μάθημα αντοχής, επιβιώνοντας στις διαβόητες απιστίες του με ένα πικρό χιούμορ.

Στην αρχή ήταν δύσκολο. Ήμουν συντετριμμένη. Μετά το συνήθισα. Είπα στον εαυτό μου ότι έτσι ήταν τα πράγματα και έπρεπε να το δεχτώ με όσο το δυνατόν περισσότερη αξιοπρέπεια.

Όταν τη ρωτούσαν γιατί δεν χώρισε, επικαλούνταν την καθολική της ανατροφή και την αγάπη της. Το 1998, οι φήμες ήθελαν τον Ζακ με μια Ιταλίδα ηθοποιό τη νύχτα που πέθανε η πριγκίπισσα Νταϊάνα. Η δήλωσή της ήταν εξίσου αποσταγματική: Ηρεμήστε. Δεν είμαι η Κλαούντια Καρντινάλε. Ούτε η Λολομπριτζίντα.

Η Μπερναντέτ αρνήθηκε τον ρόλο της παθητικής συζύγου. Ήταν καυστική, αλαζονική, με μια ρινική φωνή που έκοβε σαν μαχαίρι. Τα ακριβά ρούχα Chanel, τα γυαλιά ηλίου Dior και τα βαμμένα ξανθά μαλλιά ήταν τα διακριτικά μιας τάξης που κυβερνούσε αλώβητη, προστατευμένη μέσα σε ένα σύστημα που γεννά ανισότητες.

Φιλανθρωπία: Το άλλοθι των ισχυρών

Η ζωή της δεν στερήθηκε τον πόνο. Η μεγαλύτερη κόρη τους, Λόρενς, υπέφερε από σοβαρή ανορεξία μετά από μηνιγγίτιδα και έκανε αρκετές απόπειρες αυτοκτονίας πριν πεθάνει από καρδιακή ανακοπή το 2016. Ήταν αυτή η προσωπική τραγωδία που την ώθησε να ηγηθεί της καμπάνιας pièces jaunes, των κίτρινων νομισμάτων.

Είναι εύκολο για τους ισχυρούς να μιλούν για καρδιά όταν ζητούν από τον λαό να δώσει τα ψιλά του για τα νοσοκομεία. Η φιλανθρωπία, όσο ανακουφιστική κι αν είναι, δεν αντικαθιστά το δικαίωμα στην δημόσια υγεία. Τα εκατομμύρια που συγκεντρώθηκαν ήταν αναγκαία, όμως θυμίζουν ότι το κράτος υποχωρεί και η κοινωνική αλληλεγγύη μετατρέπεται σε φιλανθρωπία από τα κάτω, ενώ οι ελίτ αποφεύγουν τη φορολογία.

Ο αποχαιρετισμός Μακρόν: Η συνέχεια της κυρίαρχης τάξης

Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επιβεβαίωσε τον θάνατό της με τη γνωστή ρητορική των ελίτ. Μίλησε για μεγάλη θλίψη και χαρακτήρισε την Μπερναντέτ ως μια σπουδαία κυρία της καρδιάς. Ο Μακρόν, ο απόλυτος εκπρόσωπος της νεοφιλελεύθερης αριστοκρατίας της Ευρώπης, κλείνει το μάτι στην παλιά φρουρά. Η εξουσία αλλάζει πρόσωπα, αλλά η λογική της παραμένει ίδια.

Η Μπερναντέτ Σιράκ πέθανε όπως ήθελε, ένα χρόνο πριν από τον σύζυγό της, αδύναμη να παρευρεθεί στην κηδεία του το 2019. Υπήρξε μια γυναίκα της εξουσίας, που έζησε μέσα στις ανισότητες και προσπάθησε να τις γιατρέψει με νομίσματα. Η ιστορία, ωστόσο, δεν κρίνεται από τα ρούχα Dior, αλλά από τον αγώνα για τη δικαιότητα που δεν έφτασε ποτέ στα σαλόνια των Ηλυσίων Πεδίων.