Μοναξιά στο βωμό του αλγόριθμου: Το νέο trend της απομόνωσης

Στα social media ανθίζει μια νέα τάση. Οι λεγόμενοι «influencers της μοναξιάς» προβάλλουν τη μοναχική τους καθημερινότητα ως επιλογή ζωής, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές. Χιλιάδες δημιουργοί περιεχομένου καταγράφουν τη ζωή τους χωρίς φίλους, χωρίς συντρόφους, χωρίς οικογένεια. Μια πραγματικότητα που μέχρι πρόσφατα θα χαρακτηριζόταν θλιβερή, σήμερα παρουσιάζεται ως αυθεντική, ίσως και αξιοζήλευτη.

Αλλά πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα τάση κρύβεται κάτι πολύ πιο βαθύ. Κρύβεται η ατομικοποίηση που επιβάλλει ένα σύστημα που έχει καταστρέψει τους κοινωνικούς ιστούς, που έχει μετατρέψει την αλληλεγγύη σε αδυναμία και την κοινότητα σε ουτοπία.

Η σκηνή της μοναξιάς

Τα βίντεο ακολουθούν ένα γνώριμο μοτίβο. Ένας άνθρωπος επιστρέφει από τη δουλειά, τακτοποιεί σχολαστικά τον χώρο, ετοιμάζει ένα απλό γεύμα, περνά χρόνο με το κατοικίδιό του και κλείνει τη μέρα βλέποντας τηλεόραση. Η Paulina Cee, μια από τις πιο γνωστές εκπροσώπους του ρεύματος, βιντεοσκοπεί ακόμη και τη στιγμή που βγαίνει από το ασανσέρ ή μπαίνει στο σπίτι, έχοντας τοποθετήσει προηγουμένως την κάμερα στο κατάλληλο σημείο.

Η Drama Free Diaries δημοσιεύει βίντεο με τίτλους όπως «Η οπτική μιας ανύπαντρης γυναίκας που ζει μόνη, χωρίς παιδιά και χωρίς φίλους». Ο Manocutz καταγράφει τη μοναχική του ρουτίνα με επίκεντρο τη γυμναστική, αν και κάποιες φορές εμφανίζεται να αθλείται μαζί με άλλους, γεγονός που οι «σκληροπυρηνικοί» της απόλυτης μοναχικότητας ίσως θεωρούσαν αντίφαση.

Από την Αγορά στην οθόνη: Ο θάνατος του κοινού

Στην αρχαία Αθήνα, η Αγορά δεν ήταν απλά ένας χώρος εμπορίου. Ήταν ο χώρος όπου χτιζόταν η δημοκρατία, όπου οι πολίτες συναντούσαν ο ένας τον άλλον, όπου γεννιόταν η πολιτική και η κοινότητα. Ο άνθρωπος, όπως τον ορίζει ο Αριστοτέλης, είναι «ζωον πολιτικον», ένα ον που ολοκληρώνεται μέσα στην κοινωνία, όχι στην απομόνωση.

Σήμερα, αυτή η Αγορά έχει αντικατασταθεί από την ψηφιακή οθόνη. Η τηλεργασία, η απομόνωση, η ψηφιακή επικοινωνία έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο κοινωνικοποιούμαστε. Η τεχνολογία έχει υποκαταστήσει παραδοσιακές κοινωνικές σχέσεις που διαμορφώνονταν επί αιώνες. Και το σύστημα χαίρει. Ένας άνθρωπος μόνος είναι ένας άνθρωπος πιο εύκολα ελεγχόμενος, πιο εύκολα εκμεταλλεύσιμος, πιο εύκολα υποταγμένος.

Η οικονομία της μοναξιάς

Στα βίντεο αυτών των influencers, η έλλειψη φίλων ή κοινωνικών υποχρεώσεων παρουσιάζεται ως πλεονέκτημα. Απαλλάσσονται από τις κοινωνικές πιέσεις, λένε, και ζουν αποκλειστικά με τους δικούς τους όρους. Αλλά πόσο «δικοί μας όροι» είναι όταν το σύστημα δεν σου αφήνει άλλη επιλογή;

Η μοναξιά δεν είναι επιλογή όταν οι πολιτικές λιτότητας έχουν καταστρέψει τις δημόσιες υποδομές, όταν οι εργασιακές σχέσεις είναι εύθραυστες, όταν οι νέοι δεν μπορούν να βρουν στέγη, όταν οι κοινότητες διαλύονται από την ανισότητα. Η μοναξιά είναι τότε συνέπεια, όχι επιλογή.

Και η ειρωνεία είναι πικρή. Εκατομμύρια χρήστες περνούν ώρες παρακολουθώντας βίντεο ανθρώπων που δηλώνουν ότι ζουν μόνοι, αγνοώντας τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα τους. Η «οικονομία της μοναξιάς» μετατρέπει μια κάποτε ανεπιθύμητη κατάσταση σε ψηφιακό προϊόν με φανατικό κοινό. Ο καπιταλισμός, πάντα εφευρετικός, βρήκε τον τρόπο να κερδοφορεί ακόμη και από την απουσία.

Αντί επιλόγου: Η ανάγκη της κοινότητας

Δεν καταδικάζουμε αυτούς τους ανθρώπους. Η μοναξιά τους είναι πραγματική, ο πόνος τους αληθινός. Αυτό που καταδικάζουμε είναι ένα σύστημα που παράγει μοναξιά και μετά την πουλάει ως lifestyle. Που καταστρέφει τους κοινωνικούς ιστούς και μετά μας λέει ότι η απομόνωση είναι «απελευθέρωση».

Η αντίσταση ξεκινά από την αναδόμηση της κοινότητας. Από την αλληλεγγύη, από τα σωματεία, από τους χώρους συνάντησης, από την κοινή δράση. Ο άνθρωπος δεν είναι νησί, όπως έλεγε και ο ποιητής. Και η δημοκρατία δεν χτίζεται μόνος.