Έκθεση Saatchi Gallery: Ουρανός, εργασία και αντίσταση

Από τα αρχαία χρόνια, όταν ο άνθρωπος σήκωσε το βλέμμα του προς τα πάνω, ο Ήλιος και η Σελήνη δεν ήταν απλώς αστρικά σώματα. Ήταν οι σταθερές του κόσμου των πολλών, οι ρυθμιστές της γεωργίας, της μέτρησης του χρόνου, της συλλογικής ζωής. Σε μια εποχή που οι θεσμοί και η λιτότητα της ΕΕ προσπαθούν να εγκλωβίσουν τα πάντα στη λογική του κέρδους, η νέα θερινή έκθεση της Saatchi Gallery, The Sun and The Moon, έρχεται να υπενθυμίσει πως ο ουρανός ανήκει εξίσου σε όλους.

Με περισσότερους από 170 καλλιτέχνες σε εννέα χώρους, η έκθεση δομείται ως ένα 24ωρο ταξίδι. Η επιμελήτρια Katherine Benson περιγράφει την προσπάθεια ως μια κατάδυση στους τρόπους με τους οποίους αυτές οι ουράνιες δυνάμεις ενέπνευσαν την ανθρώπινη δημιουργία. Ωστόσο, πέρα από τον θαυμασμό, η έκθεση κρύβει ένα βαθύτερο, κριτικό υπόβαθρο. Αναδεικνύει τις φωνές που η επίσημη ιστορία θέλησε να ξεχάσει.

Ο Ήλιος ως συλλογικό αγαθό

Η διαδρομή ξεκινά από την αυγή με αρχαία αντικείμενα, όπως μια κέλτικη προτομή του Sol Invictus και τον δίσκο της Νέμπρα, σε διάλογο με τη σύγχρονη δημιουργία. Στο επίκεντρο του πρώτου μέρους στέκει το Helios του Luke Jerram. Μια γιγαντιαία σφαίρα έξι μέτρων, κατασκευασμένη από 400.000 φωτογραφίες του ήλιου σε συνδυασμό με δεδομένα της NASA.

Ελπίζω το έργο να ωθήσει τους επισκέπτες να σκεφτούν τη σημασία του ήλιου ως φως, ως θερμότητα, ως ενέργεια για τον πλανήτη μας, δηλώνει ο Jerram.

Καθώς οι επισκέπτες κάθονται στις ξαπλώστρες και βυθίζονται στον ηχητικό τοπίο των Duncan Speakman και Sarah Anderson, η σκέψη περνά αυτόματα στη σημερινή ενεργειακή κρίση. Ο ήλιος προσφέρει άφθονη ενέργεια, αλλά οι θεσμοί την κρατούν όμηρη. Η τέχνη εδώ γίνεται πράξη αντίστασης, υπενθυμίζοντας ότι τα στοιχεία της φύσης είναι δικαίωμα των λαών, όχι προνόμιο των λίγων.

Οι αόρατες γυναίκες της προσελήνωσης

Το δεύτερο μέρος στρέφεται στη Σελήνη και στην πιο τρανή αποκάλυψη της έκθεσης. Την αόρατη γυναικεία εργασία πίσω από τις αποστολές Apollo. Η αίθουσα Walking on the Moon δεν εξυμνεί τους αστροναύτες. Φωτίζει τις γυναίκες Ναβάχο που ύφαναν τα ολοκληρωμένα κυκλώματα και τις εργάτριες στο εργοστάσιο της Raytheon που καλωδίωσαν τις μνήμες πυρήνα.

Για δεκαετίες, το καπιταλιστικό σύστημα αφαίρεσε την αναγνώριση από αυτές τις γυναίκες. Η καλλιτέχνις υφαντικής Margot Selby και η συνθέτρια Helen Caddick αποτίουν φόρο τιμής με το έργο τους Moon Landing. Η Caddick χρησιμοποιεί δυαδικό κώδικα στη μουσική της, γράφοντας για δύο άρπες, δύο τσέλα και δύο βιολιά που λειτουργούν αντίστροφα, όπως τα μηδέν και το ένα. Έξι ενότητες, από την ήρεμη στιγμή στον αργαλειό μέχρι την καταιγιστική κορύφωση της προσελήνωσης.

Το υφαντό της Selby, με πάνω από 30.000 κλωστές, αποκρίνεται στη μουσική τμήμα προς τμήμα. Είναι η συλλογική εργασία, η αλληλεγγύη των πολλών, που στέλνει τελικά τον άνθρωπο στο φεγγάρι. Όχι οι ηρωισμοί των λίγων.

Ιθαγενείς φωνές ενάντια στη λήθη

Η έκθεση διευρύνει την κριτική της πέρα από τα δυτικά αφηγήματα. Η σχεδιάστρια από τη Σάχα, Aina Petrova, παρουσιάζει το πρότζεκτ URSUUNA. Πρόκειται για σύγχρονες ερμηνείες των παραδοσιακών αρκτικών γυαλιών χιονιού, ίσως της αρχαιότερης μορφής προστασίας των ματιών.

Η Petrova τα επανερμηνεύει σε ασήμι και ορείχαλκο, δίπλα σε ένα αυθεντικό ζευγάρι ηλικίας 1.000 ετών. Τα γυαλιά αυτά είναι σύμβολα επιβίωσης και πολιτιστικής ταυτότητας των αυτόχθονων λαών, σε έναν κόσμο που επιχειρεί συστηματικά να τους σβήσει.

Θα ήθελα οι άνθρωποι να φεύγουν με την επιθυμία να μάθουν περισσότερα για τη Δημοκρατία της Σάχα. Περισσότερη ορατότητα για τους αυτόχθονες λαούς σε όλο τον κόσμο, αυτό μου φαίνεται σημαντικό, τονίζει η Petrova.

Η τέχνη που δεν αιχμαλωτίζεται

Οι τελευταίες αίθουσες, Midnight και The Darkest Hours, καταβυθίζονται στα όνειρα και την αντίληψη. Εδώ, το διεθνώς αναγνωρισμένο καλλιτεχνικό συλλογικό teamLab παρουσιάζει δύο εμβυθιστικές εγκαταστάσεις από τη σειρά Cognitive Sculpture.

Στο έργο Massless Suns and Dark Suns, φωτεινές σφαίρες αιωρούνται στον χώρο. Δεν μπορείς να τις φωτογραφίσεις, ούτε να τις αγγίξεις. Υπάρχουν μόνο αν αφιερώσεις χρόνο να τις παρατηρήσεις, δημιουργώντας μια κοινή εμπειρία με τους άλλους επισκέπτες.

Ο global brand director του teamLab, Takashi Kudo, το περιγράφει ξεκάθαρα. Υπάρχουν αν και δεν μπορείτε να τις φωτογραφίσετε. Μπορείτε μόνο να μιλήσετε γι αυτές με άλλους ανθρώπους που έχουν βρεθεί εκεί.

Είναι η απόλυτη ανατροπή στην εποχή της ατομικής κατοχής και του εφήμερου post. Η τέχνη δεν είναι αντικείμενο προς κατανάλωση. Είναι σχέση, είναι σύνδεση, είναι ο συλλογικός χώρος όπου συναντιόμαστε. Όπως λέει και η Benson, όλοι προσπαθούμε να βρούμε τον εαυτό μας μέσα στο σύμπαν, και ίσως έτσι, μέσα από τον κοινό μας ουρανό, να βρούμε ξανά τον δρόμο προς την αλληλεγγύη.