Συνταγματική Αναθεώρηση: Η μάχη για τα δικαιώματα των πολλών

Η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος ξεκινά τις εργασίες της σε μια κρίσιμη συγκυρία για τη δημοκρατία και τα κοινωνικά δικαιώματα. Η αναθεώρηση δεν είναι μια απλή νομοτεχνική διαδικασία, αλλά ένα ανοιχτό πεδίο μάχης μεταξύ της κατοχύρωσης των δικαιωμάτων των πολλών και των νεοφιλελεύθερων οραμάτων της κυβέρνησης. Από το ΕΣΥ και τη δημόσια παιδεία, μέχρι το δικαίωμα στη στέγη και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, οι προτάσεις που μπαίνουν στο μικροσκόπιο καθορίζουν το μέλλον της κοινωνίας μας.

Η διαδικασία της αναθεώρησης και ο κίνδυνος της λευκής επιταγής

Η παρούσα Βουλή, η προτείνουσα ή προαναθεωρητική Βουλή, οφείλει να ορίσει με απόλυτη σαφήνεια τις αναθεωρητέες διατάξεις. Δεν θα αποφασίσει για το περιεχόμενό τους ούτε για λεκτικές αποσαφηνίσεις. Τα ψηφοδέλτια των βουλευτών θα περιέχουν μόνο τον αριθμό της διάταξης. Η νέα Βουλή, η Αναθεωρητική, που θα προκύψει μετά τις εθνικές εκλογές, θα καταστρώσει νομοτεχνικά το περιεχόμενο χωρίς να δεσμεύεται από τις σημερινές θέσεις των κομμάτων.

Στη διαδικασία ισχύει η λεγόμενη χιαστί πλειοψηφία. Αν μια διάταξη κριθεί αναθεωρητέα τώρα με 180 ψήφους, στην επόμενη Βουλή απαιτούνται μόνον 150 ψήφοι για τη νομοτεχνική της κατάστρωση. Αντιστρόφως, αν τώρα περάσει με 150 ψήφους, στην επόμενη Βουλή θα απαιτηθούν 180 ψήφοι.

Κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν δηλώσει ότι δεν πρόκειται να δώσουν θετική ψήφο σε καμία διάταξη, ούτε καν σε αυτές που τα ίδια επιθυμούν να αναθεωρηθούν. Το επιχείρημά τους είναι ξεκάθαρο. Δεν θέλουν να δώσουν λευκή επιταγή στην επόμενη κυβερνητική πλειοψηφία. Ο εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας Ευριπίδης Στυλιανίδης επιδιώκει την επίτευξη συναίνεσης για να διασωθεί το αναθεωρητικό εγχείρημα, ωστόσο η συναίνεση δεν μπορεί να σημαίνει υποταγή στα σχέδια της εξουσίας.

Άρθρο 21: ΕΣΥ και Στέγη, τα αδιαπραγμάτευτα κοινωνικά δικαιώματα

Στον πυρήνα της αναθεώρησης βρίσκεται το άρθρο 21 για την προστασία της οικογένειας, της μητρότητας και των ατόμων με αναπηρίες. Η Νέα Δημοκρατία προτείνει κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη και λήψη υπόψη της διαγενεακής δικαιοσύνης, όροι που ακούγονται καλοί αλλά κρύβουν την απουσία συγκεκριμένων δεσμεύσεων. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει την κατοχύρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας ως συνταγματικού θεσμού και προγράμματα κοινωνικής κατοικίας.

Ο ΣΥΡΙΖΑ πάει ένα βήμα παραπέρα, ζητώντας τη θεσμοθέτηση της υποχρέωσης του κράτους για τη διασφάλιση αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης, τη συνταγματική κατοχύρωση του ΕΣΥ και δημόσια πολιτική στέγης. Σε εποχές όπου η κρίση στεγάζει χιλιάδες συμπολίτες μας, το δικαίωμα στη στέγη δεν μπορεί να είναι απλή ευχή. Είναι ολκόκληρο ηθικό χρέος, όπως άλλωστε υπαγόρευε και το πνεύμα του Σόλωνα που έδωσε τησεισάχθεια για να ελευθερώσει τους καταπιεσμένους.

Άρθρο 16: Η δημόσια παιδεία υπό την απειλή της ιδιωτικοποίησης

Το άρθρο 16 για την Παιδεία είναι ίσως το πιο νευραλγικό πεδίο σύγκρουσης. Η Νέα Δημοκρατία προτείνει τη δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα που μπορεί να έχουν δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα. Είναι η κατάρριψη του τελευταίου οχυρού της δημόσιας και δωρεάν παιδείας, η μετατροπή της γνώσης σε εμπόρευμα για τους λίγους και τους προνομιούχους.

Το ΠΑΣΟΚ προτείνει ρητή κατοχύρωση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα των μη κρατικών πανεπιστημίων και παράλληλη ενίσχυση του δημοσίου Πανεπιστημίου. Ο ΣΥΡΙΖΑ και άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν αναγνωρίσει την ανάγκη αναθεώρησης, αρνούμενα όμως να υπογράψουν την ιδιωτικοποίηση της γνώσης. Η παιδεία είναι κοινωνικό αγαθό, δεν είναι επιχείρηση.

Άρθρο 17: Προστασία της περιουσίας ή οχύρωση του κεφαλαίου;

Στο άρθρο 17 για την προστασία της ιδιοκτησίας, η Νέα Δημοκρατία προτείνει προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας αλλά της περιουσίας, αποζημίωση για περιορισμό χρήσης και δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης. Είναι μια πολεοδομική δυναμική που μυρίζει ακίνητο κεφάλαιο και φωτιζεται από τα συμφέροντα των κατασκευαστών. Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη θέσπιση της υποχρέωσης του Κράτους να μεριμνά για την προστασία των παραμεθόριων και ευαίσθητων περιοχών, θωρακίζοντας το δημόσιο συμφέρον έναντι της ιδιωτικής εκμετάλλευσης.

Δικαιοσύνη και Ανεξάρτητες Αρχές: Ο έλεγχος της εξουσίας

Στα άρθρα 86, 90 και 101Α, η μάχη για την ανεξαρτησία των θεσμών είναι οξεία. Η Νέα Δημοκρατία προτείνει την κατάργηση της διαβίβασης στοιχείων αμελλητί στη Βουλή και την επιλογή ανωτάτων δικαστών και προέδρων ανεξάρτητων αρχών από κοινοβουλευτικές επιτροπές, ενσωματώνοντας όμως ex officio μέλη της εκτελεστικής εξουσίας, όπως ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας. Είναι η προσπάθεια της κυβέρνησης να ελέγξει τους θεσμούς που πρέπει να την ελέγχουν.

Το ΠΑΣΟΚ προτείνει την αποσύνδεση της Βουλής από τη δίωξη υπουργών, την ανάληψη της αρμοδιότητας από ειδικό δικαστικό συμβούλιο, και μια μεικτή επιτροπή 19 μελών για τη Δικαιοσύνη. Ο ΣΥΡΙΖΑ απαιτεί την κατάργηση του δικαιώματος της Πλειοψηφίας να ορίζει το πλαίσιο των ποινικών αδικημάτων, ένα ευρύτερο εκλεκτορικό σώμα και τη συνταγματική κατοχύρωση της ανεξαρτησίας των αρχών με δικαίωμα ενημέρωσης της Βουλής. Οι θεσμοί πρέπει να ανήκουν στη δημοκρατία, όχι στα γραφεία του Μαξίμου.

Άρθρο 5Α και 101: Διαφάνεια και Αποκέντρωση

Στο άρθρο 5Α για το δικαίωμα στην πληροφόρηση, η Νέα Δημοκρατία αναφέρεται στην τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο ελευθερίας, ενώ το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη συνταγματική κατοχύρωση του προγράμματος ΔΙΑΥΓΕΙΑ, που δέχεται επιθέσεις σε μια εποχή αδιαφάνειας για τη διάθεση των δημοσίων χρημάτων. Στο άρθρο 101 για τη διοικητική αποκέντρωση, η Νέα Δημοκρατία προτείνει την κατάργηση του τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ των αποκεντρωμένων διοικήσεων, μια κίνηση που οδηγεί σε εκ νέου συγκέντρωση της εξουσίας στο κέντρο. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας ως ανεξάρτητης αρχής για τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων.

Τι είναι η χιαστί πλειοψηφία στη συνταγματική αναθεώρηση;

Η χιαστί πλειοψηφία είναι ο θεσμικός μηχανισμός που εγγυάται τη λαϊκή κυριαρχία μεταξύ δύο Βουλών. Αν η προτείνουσα Βουλή ψηφίσει μια διάταξη με 180 ψήφους, η αναθεωρητική Βουλή χρειάζεται μόνο 150 ψήφους για να ορίσει το περιεχόμενό της. Αν η πρώτη Βουλή ψηφίσει με 151 ψήφους, η επόμενη χρειάζεται 180 ψήφους, αποτρέποντας έτσι τις βιαστικές αναθεωρήσεις χωρίς ευρεία συναίνεση.

Γιατί η αντιπολίτευση αρνείται να ψηφίσει τις αναθεωρητέες διατάξεις;