Συγκέντρωση δύναμης στα σούπερ μάρκετ: Ποιος κερδίζει από τον νέο κύκλο εξαγορών;
Η αναδιάρθρωση του οργανωμένου λιανεμπορίου στην Ελλάδα εισέρχεται σε κρίσιμη φάση. Πίσω από τις εξαγορές και τις συμμαχίες των μεγάλων αλυσίδων κρύβεται μια στρατηγική που θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της αγοράς, αλλά και την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ελλήνων καταναλωτών.
Η εξαγορά που σηματοδοτεί μια νέα εποχή
Το προσύμφωνο εξαγοράς της ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός από τη Διαμαντής Μασούτης δεν είναι απλώς μια επιχειρηματική κίνηση. Αποτελεί τον πρόλογο μιας ευρύτερης συγκέντρωσης που θα μεταμορφώσει το τοπίο του ελληνικού λιανεμπορίου. Η ολοκλήρωση της συμφωνίας, που αναμένεται εντός τριμήνου μετά την έγκριση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, ενισχύει δραματικά το αποτύπωμα της Μασούτης.
Όμως ποιος θα επωφεληθεί από αυτή τη συγκέντρωση; Σίγουρα όχι οι μικρές επιχειρήσεις που θα βρεθούν αντιμέτωπες με γιγάντιες δομές, ούτε οι εργαζόμενοι που θα αντιμετωπίσουν τις συνέπειες των "οικονομιών κλίμακας".
Το όραμα των 4-6 αλυσίδων: Ολιγοπώλιο ή αποδοτικότητα;
Ο πρόεδρος της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος, Αριστοτέλης Παντελιάδης, προβάλλει ως "βιώσιμο μοντέλο" τη λειτουργία 4 έως 6 μεγάλων αλυσίδων, παρομοιάζοντας με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτή η λογική, που θυμίζει τις νεοφιλελεύθερες συνταγές που οδήγησαν στην κρίση, εγείρει σοβαρά ερωτηματικά.
Η συγκέντρωση δύναμης σε λίγους παίκτες μπορεί να οδηγήσει σε μονοπωλιακές πρακτικές, αύξηση τιμών και περιθωριοποίηση των μικρών προμηθευτών. Η ιστορία μας έχει διδάξει ότι όταν η αγορά ελέγχεται από λίγους, οι πρώτοι που πληρώνουν το τίμημα είναι οι καταναλωτές και οι εργαζόμενοι.
Επενδύσεις δισεκατομμυρίων: Για ποιον τον σκοπό;
Οι επενδύσεις των τελευταίων ετών είναι πραγματικά εντυπωσιακές: 2,2 δισ. ευρώ την περίοδο 2020-2025 και σχεδιασμός για άλλο 1 δισ. ευρώ την διετία 2026-2027. Όμως αυτά τα κεφάλαια κατευθύνονται κυρίως σε τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και αυτοματοποίηση.
Τα αυτοματοποιημένα κέντρα διανομής και τα "έξυπνα" συστήματα διαχείρισης αποθεμάτων μπορεί να βελτιώνουν την αποδοτικότητα, αλλά τι γίνεται με τις θέσεις εργασίας που χάνονται; Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο, όχι να τον αντικαθιστά.
Το ψηφιακό άλμα και οι "dark stores"
Η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και των "dark stores" αποτελεί μια ακόμη όψη αυτής της μεταμόρφωσης. Ενώ η ψηφιακή καινοτομία μπορεί να προσφέρει ευκολίες, δημιουργεί παράλληλα νέες μορφές εργασιακής εκμετάλλευσης, ιδίως στον τομέα των διανομών.
Οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες delivery βιώνουν συνθήκες σύγχρονης δουλείας, χωρίς εργασιακά δικαιώματα και κοινωνική προστασία. Η "οικονομία των εφαρμογών" κρύβει πίσω της μια νέα μορφή εκμετάλλευσης που πρέπει να αντιμετωπιστεί.
"Πράσινες" επενδύσεις ή greenwashing;
Οι επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και εξοικονόμηση ενέργειας παρουσιάζονται ως περιβαντολογική ευαισθητοποίηση. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελούν κυρίως προσπάθεια μείωσης του λειτουργικού κόστους σε μια περίοδο ενεργειακής κρίσης.
Η αληθινή περιβαντολογική πολιτική θα έπρεπε να περιλαμβάνει μείωση των συσκευασιών, στήριξη τοπικών παραγωγών και ανάπτυξη κυκλικής οικονομίας. Όχι απλώς τεχνολογικές λύσεις που εξυπηρετούν το κέρδος.
Η ανθρώπινη διάσταση της αλλαγής
Ενώ οι επιχειρήσεις επενδύουν σε προγράμματα εκπαίδευσης και επανακατάρτισης, η πραγματικότητα είναι ότι η ψηφιοποίηση απειλεί χιλιάδες θέσεις εργασίας. Οι "αναλυτές δεδομένων" και οι "τεχνικοί αυτοματισμών" δεν μπορούν να απορροφήσουν όλους όσους θα χάσουν τη δουλειά τους.
Χρειάζεται μια δίκαιη μετάβαση που θα προστατεύει τα εργασιακά δικαιώματα και θα διασφαλίζει ότι τα οφέλη της τεχνολογίας θα μοιραστούν δίκαια.
Η αναγκαιότητα της κοινωνικής αντίστασης
Αντιμέτωποι με αυτή την ολιγοπωλιακή συγκέντρωση, οι πολίτες και οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να παραμείνουν παθητικοί θεατές. Χρειάζεται οργανωμένη αντίσταση που θα υπερασπιστεί τα δικαιώματα των καταναλωτών, θα προστατεύσει τις μικρές επιχειρήσεις και θα διασφαλίσει δίκαιες συνθήκες εργασίας.
Το μέλλον του ελληνικού λιανεμπορίου δεν πρέπει να καθορίζεται από τα συμφέροντα λίγων μεγάλων επιχειρήσεων, αλλά από τις ανάγκες της κοινωνίας. Η δημοκρατία στην οικονομία είναι το κλειδί για μια δίκαιη ανάπτυξη που θα ωφελεί όλους, όχι μόνο τους ισχυρούς.