Στεγαστικό τέλος εποχής: Κλείνουν τα προγράμματα «Ανακαίνιση Κατοικίας» και «Σπίτι μου ΙΙ» – Ποιοι προλαβαίνουν

Σε λιγότερο από ένα μήνα, η αυλαία πέφτει για δύο από τα πιο φιλόδοξα στεγαστικά προγράμματα που χρηματοδοτήθηκαν με ευρωπαϊκούς πόρους. Το «Ανακαίνιση Κατοικίας» και το «Σπίτι μου ΙΙ» λήγουν στο τέλος Αυγούστου, αφήνοντας πίσω τους χιλιάδες αιτήσεις, αλλά και εύλογα ερωτήματα για το αν η πολιτεία μπόρεσε τελικά να απαντήσει στην οξυμένη στεγαστική κρίση.

Η αντίστροφη μέτρηση έχει ξεκινήσει. Τα στοιχεία δείχνουν μια τεράστια κινητικότητα, που όμως δεν αρκεί για να κρύψει τις ανισότητες και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα λαϊκά νοικοκυριά. Ας δούμε τι ακριβώς συμβαίνει, ποιοι προλαβαίνουν και ποιοι μένουν εκτός.

Πόσοι πρόλαβαν να ενταχθούν στο «Σπίτι μου ΙΙ»;

Το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ», που υποτίθεται πως θα έδινε ανάσα σε χιλιάδες νέους και οικογένειες, έχει ήδη εγκρίνει περισσότερα από 15.000 στεγαστικά δάνεια, συνολικής αξίας άνω των 1,8 δισ. ευρώ. Η απορρόφηση του προϋπολογισμού αγγίζει το 95%, και όλα δείχνουν πως θα φτάσει ή και θα ξεπεράσει το 98% μέχρι την εκπνοή της προθεσμίας.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν πρέπει να μας παραπλανά. Πίσω από τα νούμερα κρύβεται μια πραγματικότητα: το πρόγραμμα εξυπηρέτησε κυρίως μεσαία εισοδήματα. Σχεδόν το 99% των δανείων δόθηκε σε νοικοκυριά με εισοδήματα έως 44.000 ευρώ. Ένας στους τρεις δικαιούχους είχε εισόδημα πάνω από 24.000 ευρώ, ενώ μόλις ένας στους δέκα δήλωνε λιγότερο από 12.000 ευρώ. Τα πιο φτωχά νοικοκυριά, αυτά που πραγματικά έχουν ανάγκη, έμειναν σε μεγάλο βαθμό εκτός.

Τι γίνεται με την «Ανακαίνιση Κατοικίας»;

Το πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας» αποτελεί μια καινοτομία, καθώς για πρώτη φορά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο επιδοτούνται όχι μόνο ενεργειακές αναβαθμίσεις, αλλά και ευρύτερες εργασίες: πατώματα, κουζίνες, μπάνια, βαψίματα. Μέχρι τα τέλη Ιουλίου, οι αιτήσεις ξεπέρασαν τις 150.000, και πάνω από 77.000 ακίνητα κρίθηκαν επιλέξιμα.

Όμως, η μεγάλη υπόσχεση του προγράμματος ήταν η αξιοποίηση των «κλειστών» κατοικιών. Αυτών που παραμένουν ανενεργά εδώ και χρόνια, εν μέσω στεγαστικής κρίσης. Τα αποτελέσματα, όμως, είναι απογοητευτικά: μόλις ένα στα δέκα επιλέξιμα ακίνητα ήταν «κλειστό». Οι αυστηροί όροι – πενταετής δέσμευση για μακροχρόνια μίσθωση, «κλειδωμένο» ενοίκιο για τρία χρόνια, απαγόρευση βραχυχρόνιας μίσθωσης – φαίνεται πως αποθάρρυναν τους ιδιοκτήτες.

Ποιοι προλαβαίνουν την τελευταία στιγμή;

Για τα «κλειστά» ακίνητα, η προθεσμία παρατάθηκε έως τις 31 Αυγούστου. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να υποβάλουν αίτηση μέσω της πλατφόρμας anakainisi.gov.gr, με διευρυμένα κριτήρια: το ελάχιστο ποσοστό κυριότητας μειώθηκε από 50% σε 20%, ενώ αυξήθηκαν και τα όρια κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος για να χαρακτηριστεί ένα σπίτι ως ανενεργό. Η επιδότηση φτάνει έως 36.000 ευρώ ανά ακίνητο, ή έως 95% των δαπανών ανακαίνισης, με πρόσθετα φορολογικά κίνητρα.

Για το «Σπίτι μου ΙΙ», η προθεσμία αφορά την υπογραφή των δανειακών συμβάσεων. Όσοι έχουν ήδη εγκριθεί, πρέπει να σπεύσουν να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες.

Ποια είναι η πραγματική αποτίμηση;

Η κυβέρνηση διατείνεται πως τα προγράμματα αυτά αποτυπώνουν μια πρόθεση να αντιμετωπιστεί η στεγαστική κρίση, τόσο μέσω επιδότησης της ζήτησης όσο και μέσω ενεργοποίησης του ανεκμετάλλευτου αποθέματος. Η αλήθεια, όμως, είναι πιο σύνθετη. Το «Σπίτι μου ΙΙ» βοήθησε κυρίως μεσαία στρώματα, αφήνοντας πίσω τους πιο αδύναμους. Η «Ανακαίνιση Κατοικίας» σκόνταψε στην απροθυμία των ιδιοκτητών να δεσμευτούν σε μακροχρόνιες μισθώσεις, προτιμώντας την κερδοφορία της βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Και τα δύο προγράμματα, άλλωστε, εντάχθηκαν εκ των υστέρων στο Ταμείο Ανάκαμψης, μετά το 2023, όταν η στεγαστική κρίση είχε ήδη πάρει εκρηκτικές διαστάσεις. Η λήξη τους, την ίδια στιγμή που η ακρίβεια και η έλλειψη προσιτής στέγης συνεχίζουν να πλήττουν τα λαϊκά νοικοκυριά, αφήνει μια γεύση αβεβαιότητας.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε λήγει η προθεσμία για το «Ανακαίνιση Κατοικίας»;

Για τα «κλειστά» ακίνητα, η προθεσμία λήγει στις 31 Αυγούστου 2026. Για τα «ανοικτά» ακίνητα, οι αιτήσεις ολοκληρώθηκαν στις 31 Ιουλίου.

Ποια είναι η ανώτατη επιδότηση για την ανακαίνιση;

Η επιδότηση φτάνει έως 36.000 ευρώ ανά ακίνητο, ή έως 95% των δαπανών ανακαίνισης, ανάλογα με τα κριτήρια.

Ποιοι δικαιούνται το «Σπίτι μου ΙΙ»;

Το πρόγραμμα αφορά νοικοκυριά με εισοδήματα έως 44.000 ευρώ, με βάση το τελευταίο εκκαθαριστικό. Η προθεσμία για υπογραφή δανειακών συμβάσεων λήγει στις 31 Αυγούστου.