Πολιτισμός για όλους ή για λίγους; Η τελευταία πνοή του θεσμού στα μνημεία
Με οκτώ πρωτότυπες παραγωγές ολοκληρώνεται το φετινό καλλιτεχνικό πρόγραμμα του θεσμού «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός 2026», που διοργανώνει το Υπουργείο Πολιτισμού. Από τις 24 έως τις 31 Αυγούστου, η ένατη και τελευταία εβδομάδα φέρνει μουσική, θέατρο, χορό και παραστάσεις για παιδιά σε αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και μουσεία σε όλη τη χώρα. Οι εκδηλώσεις είναι δωρεάν, με απαραίτητη την προκράτηση θέσεων μέσω της ιστοσελίδας www.allofgreeceoneculture.gr.
Ο θεματικός άξονας εμπνέεται από τον στίχο του Μενάνδρου από τον «Δύσκολο»: «Ὡς χαρίεν ἔστ' ἄνθρωπος, ἂν ἄνθρωπος ᾖ» («Πόσο ωραίος είναι ο άνθρωπος όταν πραγματικά είναι άνθρωπος»). Ένα ερώτημα που αντηχεί βαθιά στην εποχή της κρίσης, της ανισότητας και της εργαλειοποίησης της ανθρώπινης ζωής.
Οι παραστάσεις της τελευταίας εβδομάδας
Στις 24 και 25 Αυγούστου, στο Νεκρομαντείο Αχέροντα στην Πρέβεζα, η ομάδα χορού «Λάθος Κίνηση» παρουσιάζει την παράσταση «Θα ξεχαστώ αλλά δεν θα σε ξεχάσω», σε χορογραφία του Κωνσταντίνου Μίχου. Σε έναν τόπο όπου οι αρχαίοι πίστευαν ότι επικοινωνούσαν ζωντανοί και νεκροί, οι θεατές καλούνται σε μια προσωπική τελετή μνήμης. Κινούνται σε μικρές ομάδες, συνομιλούν με τους περφόρμερ και συμμετέχουν ενεργά. Κεντρικά ερωτήματα: Με ποιους νεκρούς θα θέλατε να μιλήσετε; Τι θα τους λέγατε; Θα καταλαβαίνατε τι σας λένε; Στο έργο συμμετέχουν χορευτές με και χωρίς αναπηρία, με κινητική αναπηρία και τυφλοί χορευτές, που συνδιαμορφώνουν την παράσταση μέσα από τις δικές τους σωματικές και αισθητηριακές εμπειρίες.
Στις 25 και 26 Αυγούστου παρουσιάζονται δύο παραγωγές. Η μουσική παράσταση «Καρπός» από το Oros Ensemble στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, και η θεατρική παράσταση «Προμηθέας vs Homo» σε σκηνοθεσία της Βίκυς Βολιώτη στο Αρχαίο Θέατρο Σάμου.
Στον «Καρπό», με αφορμή τη Messe de Nostre Dame του Γκιγιώμ ντε Μασώ και το «Κεχαριτωμένη χαίρε» του Ιωάννη Κουκουζέλη, οι συνθέτες Nava Hemyari και Αποστόλης Κουτσογιάννης δημιουργούν νέα μουσική. Η χορεύτρια Σωτηρία Κουτσοπέτρου ιχνηλατεί το νήμα που ενώνει σώμα και ήχο. Το καίριο ερώτημα: στην εποχή της υλικής ατομικότητας, ποιος μπορεί να είναι ένας νέος ανθρωπισμός;
Στον «Προμηθέα vs Homo», ο Προμηθέας δίνει στον άνθρωπο συνείδηση, σοφία και γνώση. Όμως φοβάται μήπως μετανιώσει για τη δύναμη που χάρισε σε ένα πλάσμα που τώρα νιώθει ανώτερο από όλα τα άλλα. Η παράσταση λειτουργεί ως καταγραφέας των αρχικών «προγνωστικών» για το ανθρώπινο είδος και του τελικού αποτυπώματος στη σύγχρονη εποχή. Μια πρωτότυπη εικαστική ταινία-ντοκιμαντέρ προβάλλεται στην πρόσοψη της σκηνής, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση μιας κινούμενης μετόπης.
Στις 26 και 27 Αυγούστου παρουσιάζονται τρεις παραγωγές. Η θεατρική παράσταση «Κιτ επιβίωσης» σε σκηνοθεσία του Θανάση Ζερίτη στο Ρωμαϊκό Ωδείο Νικόπολης. Για παιδιά και εφήβους, η «Γειτονιά» σε κείμενο και σκηνοθεσία του Κωνσταντίνου Θάνου στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέος Ιθάκης, και το «Κουίζ για ένα είδος που χάνεται: Απάντησε σωστά για να υπάρχεις» από τις Βάσια Ατταριάν και Μυρτώ Μακρίδη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας.
Στις 29 και 30 Αυγούστου, στη Ρωμαϊκή Οικία Κω (Casa Romana), η ομάδα Fail Better παρουσιάζει τον «Θαυματοποιό» του Μπράιαν Φρίελ, σε σκηνοθεσία του Θανάση Δόβρη.
Το φινάλε με μια τελετουργία συν-ύπαρξης
Το πρόγραμμα κλείνει στις 30 και 31 Αυγούστου στο Επταπύργιο Θεσσαλονίκης με τη μουσικοεικαστική παράσταση «Χάρις κοινή... Μια τελετουργία συν-ύπαρξης» από το Polis Ensemble. Η παράσταση αναζητά τα νήματα που συνδέουν τους ανθρώπους πέρα από τόπους, γλώσσες και εποχές. Μέσα από μουσικές παραδόσεις της Μεσογείου, των Βαλκανίων, του Καυκάσου και της Βόρειας Αφρικής, φωτίζει μορφές συλλογικής μνήμης που επιβιώνουν στον χρόνο. Γέννηση, Κοινότητα, Αποχωρισμός και Επιστροφή συνθέτουν τη διαδρομή, μέσα από νανουρίσματα, προσευχές, μοιρολόγια και τραγούδια του γάμου. Με την Άννα Λινάρδου στο τραγούδι και τον Δημήτρη Συλβέστρο στη σκηνοθεσία, το ατομικό βίωμα συναντά το συλλογικό.
Ποιος έχει πρόσβαση στον πολιτισμό;
Ο θεσμός «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» είναι ένα από τα λίγα μέτρα που προσφέρουν δωρεάν πρόσβαση σε πολιτιστικά αγαθά. Σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια πλήττει τα νοικοκυριά και οι κοινωνικές ανισότητες βαθαίνουν, η δωρεάν είσοδος σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία αποτελεί μια μικρή αλλά σημαντική νίκη. Ωστόσο, η προκράτηση μέσω διαδικτύου αποκλείει όσους δεν έχουν πρόσβαση στην τεχνολογία ή τις ψηφιακές δεξιότητες. Ο πολιτισμός δεν πρέπει να είναι πολυτέλεια για λίγους, αλλά δικαίωμα για όλους. Ας μην ξεχνάμε ότι η τέχνη, όπως και ο άνθρωπος, ανθίζει μόνο όταν μοιράζεται.