Εβιάν, Βερσαλλίες και τηλέφωνο στη Μόσχα: Η διπλωματία των ελίτ

Η σύνοδος της G7 στο Εβιάν και το μυστικό τηλέφωνο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα στη Ρωσία αποκαλύπτουν μια Ευρώπη που παλεύει για τη γεωπολιτική της επιβίωση. Πίσω από το διπλωματικό θέατρο και τη χλιδή των ισχυρών, η πραγματική ειρήνη και η κοινωνική δικαιοσύνη για τους λαούς παραμένουν στο περιθώριο, ενώ οι ελίτ διαπραγματεύονται το μέλλον μας γύρω από τραπέζια φωτιζόμενα από κεριά.

Το θέατρο του Εβιάν και η χλιδή των Βερσαλλιών

Ο Εμανουέλ Μακρόν οργάνωσε μια σχεδόν άψογη σύνοδο της G7, συνδυάζοντας κολακεία, ίδιον συμφέρον και ευρωπαϊκή γοητεία. Η κατάληξη σε κοινή διακήρυξη που στηρίζει την Ουκρανία, και η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, μοιάζουν με καθαρή νίκη του γάλλου προέδρου. Ο ίδιος το ονόμασε «στιγμή Εβιάν», ένα σημείο καμπής για την Ευρώπη, ξεχνώντας ίσως ότι η ιστορία δεν αλλάζει με κοινές δηλώσεις, αλλά με έμπρακτη αλληλεγγύη.

Ο Μακρόν λατρεύει τη χλιδή και εδώ φάνηκε. Κατάλαβε την ψυχολογία του αμερικανού προέδρου. Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να τον αντιμετωπίζουν σαν βασιλιά, οπότε τι καλύτερο από ένα χλιδάτο δείπνο στις Βερσαλλίες, την έδρα του Βασιλιά Ήλιου; Εκεί, μπροστά στις κάμερες, ο Τραμπ έστελνε το δικό του σήμα στις αγορές. Πετρέλαιο κάτω, μετοχές πάνω. Η ειρήνη, για τον αμερικανό πρόεδρο, μετράται σε τσιμπήματα χρηματιστηρίου. Όχι σε ανθρώπινες ζωές.

Μέσα σε αυτή την ευφορία, και ενώ οι δημοσιογράφοι έτρωγαν επιτόπου μια είδηση για τη συμφωνία με το Ιράν, ο Τραμπ έσπευσε να κλείσει την υπόθεση βιαστικά. Με έναν μαρκαδόρο Sharpie στο φως των κεριών, έβαλε την υπογραφή του. Για τους Ευρωπαίους, η συμφωνία απέχει από το ιδανικό, αλλά κάνει αυτό που πρέπει για τα συμφέροντά τους. Αποσυμφορεί τις πιέσεις στις ενεργειακές αγορές. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο. Η διπλωματία των ισχυρών υπηρετεί πρώτα την οικονομία και μετά τους λαούς.

Η αυθάδεια της εξουσίας και η Συμμαχία των Προθύμων

Στο ίδιο σκηνικό, η ιταλίδα πρωθυπουργός Τζιόρτζια Μελόνι βρέθηκε στη δυσμενή θέση να ακούει τον Τραμπ να λέει ότι τον είχε «παρακαλέσει» για μια φωτογραφία. Η αντίδρασή της ήταν άμεση, με ένα βίντεο όπου δήλωσε ότι δεν παρακαλά ποτέ. Το επεισόδιο, όμως, αποκαλύπτει μια αλήθεια. Ο Τραμπ σέβεται περισσότερο τους αντιπάλους του παρά τους συμμάχους του. Η Συμμαχία των Προθύμων, με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο στην πρώτη γραμμή, ακολουθεί μια διπλή προσέγγιση. Όταν χρειάζονται την Αμερική, την κολακεύουν. Στα υπόλοιπα, χαράζουν τη δική τους πορεία. Είναι όμως αρκετή αυτή η στρατηγική για να προστατεύσει τους αδύναμους και να επιβάλει την κοινωνική δημοκρατία;

Γιατί ο Κόστα τηλέφωνησε στη Ρωσία;

Ενώ το θέατρο του Εβιάν έπαιρνε τις εντολές των αγορών, στις Βρυξέλλες ξέσπασε ένα άλλο ρήγμα. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα είχε ανοίξει διπλωματικό κανάλι με τη Μόσχα, κρατώντας μυστικό το τηλέφωνο από πολλά κράτη μέλη. Η πολιτική μηδενικών επαφών μετά την εισβολή στην Ουκρανία ήταν απολύτως δικαιολογημένη. Όμως, η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η ανάγκη του Κιέβου να αποδείξει ότι η Ρωσία δεν θέλει ειρήνη, άλλαξαν τα δεδομένα.

Ο Κόστα κάνει αυτό για το οποίο εξελέγη. Προσπαθεί να διατηρήσει την ενότητα των 27, ώστε η Ευρώπη να μην βρεθεί στο περιθώριο. Ειρήνη στην Ευρώπη χωρίς τους Ευρωπαίους θα ήταν απαράδεκτη. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν γνώριζε το τηλέφωνο, όπως και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος ζητά να δοκιμαστούν όλα τα μονοπάτια. Το άνοιγμα διπλωματικού διαύλου δεν σημαίνει υποταγή στο Κρεμλίνο. Σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει τη δική της φωνή, αν και η ιστορία μάς έχει διδάξει ότι οι συνομιλίες με αυτούς που τρέφονται από το χάος είναι γεμάτες παγίδες.

Ποιος αποφασίζει για το μέλλον της Ευρώπης;

Το μυστικό τηλέφωνο έφερε στο φως τον θεσμικό καβγά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Κόστα εκπροσωπεί τα 27 κράτη μέλη, η Κάγια Κάλλας είναι αρμόδια για την εξωτερική πολιτική, και τα μεγάλα κράτη θεωρούν ότι τα δικά τους στρατιωτικά μέσα τους δίνουν το δικαίωμα να καθοδηγούν τη διαδικασία. Αυτή η θεσμική ασφυξία δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για την αδράνεια. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος κάθεται στο τραπέζι, αλλά σε τι θα αξιοποιήσει η Ευρώπη αυτό το κανάλι.

Απέναντι σε έναν άνθρωπο που δεν δίνει δεκάρα για την ανθρώπινη ζωή, όπως ο Βλαντίμιρ Πούτιν, οι Ευρωπαίοι πρέπει να έχουν έτοιμη μια απάντηση που να βάζει τη δημοκρατία και τον λαό πάνω από τα γεωπολιτικά παιχνίδια. Πριν έρθει το επόμενο τηλέφωνο, ας θυμηθούμε ότι η ειρήνη δεν είναι προνόμιο των ελίτ. Είναι δικαίωμα των λαών, και πρέπει να την κερδίσουμε με αξιοπρέπεια, όχι με υποκλίσεις στα ανάκτορα.

Τι πέτυχε η G7 στο Εβιάν;

Η G7 στο Εβιάν κατέληξε σε κοινή διακήρυξη που στηρίζει την Ουκρανία και οδήγησε σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ο Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «στιγμή Εβιάν», τονίζοντας τη σύγκλιση μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ υπό τον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Γιατί προκάλεσε αντιδράσεις το τηλέφωνο του Κόστα στη Ρωσία;

Το τηλέφωνο του Αντόνιο Κόστα στη Ρωσία προκάλεσε αντιδράσεις επειδή έγινε κεκτημένη ταχύτητα χωρίς να ενημερωθούν εκ των προτέρων όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Σηματοδοτεί ρήξη με την πολιτική μηδενικών επαφών, αν και έγινε κατόπιν εντολής του και με γνώση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προκειμένου η ΕΕ να μην αποκλειστεί από τις διπλωματικές εξελίξεις.

Ποιος διαχειρίζεται την εξωτερική πολιτική της ΕΕ;

Η εξωτερική πολιτική της ΕΕ διαχειρίζεται από την Ύπατη Εκπρόσωπο Κάγια Κάλλας, ενώ ο Αντόνιο Κόστα εκπροσωπεί τα 27 κράτη μέλη. Παράλληλα, χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρούν ότι πρέπει να καθοδηγούν τη διαδικασία λόγω των στρατιωτικών εγγυήσεων που μπορούν να προσφέρουν στην Ουκρανία.