Βασίλης Βασιλειάδης: Ο αρχιτέκτονας που σπάει τα τείχη της ελίτ και κάνει την αρχιτεκτονική υπόθεση όλων

Σε μια εποχή που η αρχιτεκτονική συχνά περιορίζεται σε εικόνες του Pinterest και σε απρόσιτες βίλες για λίγους, ο Βασίλης Βασιλειάδης έρχεται να ανατρέψει τα δεδομένα. Απόφοιτος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, αρχιτέκτονας, ζωγράφος και εκπαιδευτικός, έχει καταφέρει κάτι σπάνιο: να κάνει την αρχιτεκτονική viral, μιλώντας για την ομορφιά της καθημερινότητας. Από ένα απλό στυλό BIC μέχρι τη διάταξη ενός παραθύρου, ο Βασιλειάδης αποδεικνύει ότι η αισθητική δεν είναι προνόμιο των ειδικών, αλλά δικαίωμα όλων. Σε μια συνέντευξη που διαβάζεται σαν μανιφέστο, μιλά για τη σχέση χώρου και ψυχής, την ανάγκη για ήθος στην εκπαίδευση και την αντίσταση στην τυραννία της μόδας.

Πώς ένας αρχιτέκτονας έγινε φωνή της καθημερινότητας

Δεν είναι συχνό να σταματάς το ατελείωτο σκρολάρισμα στα social media για να δεις έναν αρχιτέκτονα να μιλά για ένα στυλό BIC. Κι όμως, αυτό ακριβώς συνέβη. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ένα αντικείμενο που όλοι θεωρούμε δεδομένο μετατράπηκε σε μάθημα βιομηχανικού σχεδιασμού, λειτουργικότητας και αισθητικής. Ο Βασίλης Βασιλειάδης δεν μιλά μόνο για αρχιτεκτονική. Μιλά για τον τρόπο που παρατηρούμε τον κόσμο. Γιατί ένα παράθυρο βρίσκεται στη συγκεκριμένη θέση, γιατί ένα κτίριο μας κάνει να αισθανόμαστε όμορφα, γιατί ένας χώρος λειτουργεί σωστά.

Το πρώτο πράγμα που βλέπει σε έναν χώρο

Το πρώτο πράγμα που παρατηρώ σε έναν χώρο είναι οι διαδρομές και τα ανοίγματά του. Για μένα υπάρχουν δύο βασικά στοιχεία: αν ο χώρος έχει φως και αν οι διαδρομές του είναι ευανάγνωστες. Αν αυτά λειτουργούν σωστά, τότε ο χώρος έχει ήδη κάνει το πρώτο σημαντικό βήμα.

Το συχνότερο λάθος στη διαμόρφωση του σπιτιού

Το πιο συχνό λάθος είναι ότι δεν ακούμε τον αρχιτέκτονα στον οποίο έχουμε αναθέσει να σχεδιάσει το σπίτι μας. Αν έχεις επιλέξει έναν άνθρωπο να αναλάβει αυτή την ευθύνη, σημαίνει ότι τον εμπιστεύεσαι. Ο αρχιτέκτονας δεν βλέπει μόνο το σήμερα. Προσπαθεί να προβλέψει πώς θα ζήσεις μέσα σε αυτόν τον χώρο για πολλά χρόνια.

Μπορεί ένα όμορφο σπίτι να αλλάξει την ψυχολογία μας;

Όταν λέμε όμορφο σπίτι, στην ουσία εννοούμε ένα εύμορφο σπίτι. Ένα σπίτι με σωστή μορφή. Και σωστή μορφή σημαίνει ότι έχει σχεδιαστεί σύμφωνα με τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του ανθρώπου που θα το κατοικήσει. Αν συμβαίνει αυτό, τότε ασφαλώς επηρεάζει την ψυχολογία του. Όλοι έχουμε βρεθεί σε χώρους όπου δυσκολευόμαστε να ζήσουμε και, αντίθετα, σε χώρους όπου αισθανόμαστε μια πραγματική ευτυχία μόνο και μόνο επειδή βρισκόμαστε μέσα τους. Η αρχιτεκτονική μπορεί να δημιουργήσει ηρεμία, ασφάλεια και χαρά.

Το έργο που τον δίδαξε περισσότερο

Η συμμετοχή μου, μαζί με την ομάδα μου, σε έναν αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για μια περιοχή κοντά στο Παγκρήτιο Στάδιο στο Ηράκλειο. Η μελέτη αυτή βραβεύτηκε και αποτελεί ένα έργο για το οποίο αισθάνομαι ιδιαίτερα περήφανος. Πάνω απ' όλα όμως, ήταν μια εμπειρία που με έκανε να νιώσω σαν να πέρασα ξανά από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής. Με δίδαξε να σκέφτομαι βαθύτερα, να αμφισβητώ τις βεβαιότητές μου και να εξελίσσομαι ως αρχιτέκτονας.

Τι τον συγκινεί ακόμα μετά από είκοσι χρόνια

Με συγκινεί ακριβώς το ίδιο πράγμα που με συγκινούσε πριν από είκοσι χρόνια και πιστεύω ότι θα με συγκινεί και μετά από άλλα είκοσι. Η στιγμή που κάθομαι στο σχεδιαστήριο απέναντι από μια λευκή κόλλα χαρτί. Εκείνη η πρώτη στιγμή, όπου από το απόλυτο κενό καλείσαι να δημιουργήσεις χώρους, να τους μελετήσεις και να τους φέρεις στη ζωή, παραμένει για μένα η πιο συναρπαστική στιγμή της αρχιτεκτονικής δημιουργίας.

Τι τον εμπνέει περισσότερο: τόπος, άνθρωπος ή στιγμή;

Αυτό που με εμπνέει περισσότερο είναι ο τόπος. Ο τόπος είναι η αφετηρία κάθε αρχιτεκτονικής ιδέας. Είναι το σώμα πάνω στο οποίο θα ραφτεί το κτίριο, ώστε να προσαρμοστεί στις ανάγκες των ανθρώπων που θα το χρησιμοποιήσουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορώ να εμπνευστώ από έναν άνθρωπο ή από μια στιγμή. Όμως, για μένα, η πρώτη και ισχυρότερη πηγή έμπνευσης είναι πάντοτε ο τόπος.

Η απλότητα ως η ίδια η ομορφιά

Κατά τη γνώμη μου, η απλότητα είναι η ίδια η ομορφιά. Η πραγματική απλότητα δεν είναι έλλειψη. Είναι αποτέλεσμα γνώσης, εμπειρίας και ωριμότητας. Όπως δεν χρειάζονται πολλά λόγια για να εκφράσεις μια ουσιαστική σκέψη, έτσι και στην αρχιτεκτονική δεν χρειάζονται πολλά στοιχεία για να δημιουργηθεί ένας πραγματικά όμορφος χώρος.

Η αισθητική είναι έμφυτη ή καλλιεργείται;

Πιστεύω ότι η αισθητική κυρίως καλλιεργείται. Ωστόσο, όπως σε ένα χωράφι μπορούν να καλλιεργηθούν πολλά διαφορετικά φυτά, συνήθως ευδοκιμούν εκείνα που ταιριάζουν στη σύσταση του εδάφους, στο κλίμα και στον συγκεκριμένο τόπο. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με την αισθητική. Καλλιεργείται μέσα από τα βιώματα, την παιδεία και τις εμπειρίες μας, αλλά πιστεύω ότι υπάρχει και ένας αρχικός σπόρος, μια έμφυτη προδιάθεση που κουβαλάμε μέσα μας.

Πώς να αντισταθείς στην τυραννία της μόδας

Η αρχιτεκτονική δεν διαφέρει από πολλές άλλες εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας. Όπως αλλάζουν οι μόδες στα ρούχα, στη γλώσσα ή στη συμπεριφορά, έτσι αλλάζουν και οι αισθητικές τάσεις στην αρχιτεκτονική και στη διακόσμηση. Ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζω βασίζεται πρωτίστως στον άνθρωπο που θα κατοικήσει τον χώρο. Η αρχιτεκτονική λύση πρέπει να είναι διαχρονική ως προς τη λειτουργία της και να εξυπηρετεί σωστά τον χρήστη για πολλά χρόνια. Γι' αυτό υπάρχουν στοιχεία που πρέπει να παραμένουν σταθερά και άλλα που μπορούν να αλλάζουν. Η κάτοψη, η οργάνωση των χώρων, οι διαστάσεις τους και οι μεταξύ τους σχέσεις είναι θεμελιώδη στοιχεία και πρέπει να σχεδιάζονται σύμφωνα με τις ανάγκες του χρήστη, όχι σύμφωνα με τις εκάστοτε μόδες. Αντίθετα, τα χρώματα, η επίπλωση, οι κουρτίνες, τα υλικά και πολλά ακόμη στοιχεία μπορούν να αλλάξουν εύκολα με την πάροδο του χρόνου. Κανείς δεν γκρεμίζει το σπίτι του κάθε πέντε χρόνια για να ακολουθήσει μια νέα τάση.

Γυναικεία δύναμη και αρχιτεκτονική

Γενικά δεν σχεδιάζω με βάση το φύλο, αλλά με βάση τον χαρακτήρα, την προσωπικότητα και τις ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε ανθρώπου. Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι συχνά συναντώ διαφορετικές προσεγγίσεις στον τρόπο με τον οποίο γυναίκες και άνδρες αντιλαμβάνονται τον χώρο. Αν σχεδίαζα έναν χώρο για μια γυναίκα, θα έδινα ιδιαίτερη έμφαση στο φυσικό φως, στη σχέση του εσωτερικού με το εξωτερικό περιβάλλον μέσα από μεγάλα ανοίγματα και στη δύναμη των χρωμάτων.

Η σύγχρονη γυναίκα ως πίνακας του Jackson Pollock

Αν έπρεπε οπωσδήποτε να την ταυτίσω με έναν πίνακα, θα διάλεγα έναν πίνακα του Jackson Pollock. Όταν σκέφτομαι τη σύγχρονη γυναίκα, μου έρχεται στο μυαλό ένας τέτοιος πίνακας: πολυεπίπεδος, γεμάτος ενέργεια, ένταση, αντιθέσεις και πολλαπλές αναγνώσεις. Δεν μπορείς να τον κατανοήσεις με μία μόνο ματιά. Κάθε φορά που τον παρατηρείς ανακαλύπτεις κάτι διαφορετικό.

Το μήνυμα μιας μητέρας που τον συγκίνησε

Έχω λάβει αρκετά μηνύματα που με έχουν συγκινήσει. Αυτό όμως που θυμάμαι περισσότερο τελευταία είναι το μήνυμα μιας μητέρας. Πραγματικά δεν έχω λόγια να περιγράψω όσα έγραψε, όσα ένιωσε και όσα επέλεξε να μοιραστεί μαζί μου. Είναι από εκείνα τα μηνύματα που σου υπενθυμίζουν ότι πίσω από μια οθόνη υπάρχουν πραγματικοί άνθρωποι, με πραγματικές ιστορίες. Την ευχαριστώ ειλικρινά. Είναι ένα μήνυμα που θα θυμάμαι για πολύ καιρό.

Το ήθος ως το σημαντικότερο μάθημα

Το ήθος όμως δεν μεταδίδεται με τα λόγια. Μεταδίδεται με το παράδειγμα. Οι άνθρωποι δεν πείθονται όταν τους λες ότι είσαι καλός. Πρέπει να το δουν. Και αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο για τα παιδιά. Έχουμε την τύχη να διδάσκουμε σε έναν εργαστηριακό χώρο. Δεν στεκόμαστε απλώς μπροστά σε έναν πίνακα παραδίδοντας ένα μάθημα. Οι μαθητές μάς βλέπουν να εργαζόμαστε, να συζητάμε, να λύνουμε προβλήματα, να συνεργαζόμαστε. Παρατηρούν πώς στεκόμαστε, πώς μιλάμε, πώς συμπεριφερόμαστε, αν έχουμε ευγένεια, σεβασμό, ανεκτικότητα και συνέπεια. Γι' αυτό πιστεύω ότι το σημαντικότερο που μπορούμε να μεταδώσουμε δεν είναι μόνο η αρχιτεκτονική γνώση. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να υπάρχουμε ως άνθρωποι.

Η ιστορία μιας μαθήτριας που τον δίδαξε

Πριν από αρκετά χρόνια ήρθε μια κοπέλα και μου ζήτησε να τη βοηθήσω να δώσει κατατακτήριες εξετάσεις για την Αρχιτεκτονική. Εκείνη την περίοδο δεν ήμουν στην καλύτερη φάση της ζωής μου και, επιπλέον, η πρώτη εντύπωση που μου έδωσε δεν ήταν τέτοια ώστε να θελήσω να αναλάβω τη διδασκαλία της. Της είπα λοιπόν ότι δεν κάνω μαθήματα για κατατακτήριες εξετάσεις και ουσιαστικά την απογοήτευσα. Ένας κοινός γνωστός επέμεινε να τη βοηθήσω. Δέχθηκα να κάνουμε λίγα μαθήματα, πιστεύοντας ότι στη συνέχεια θα συνέχιζε μόνη της. Πολύ γρήγορα διαπίστωσα, προς μεγάλη μου έκπληξη, ότι είχα απέναντί μου ένα από τα μεγαλύτερα ταλέντα που είχα συναντήσει. Ντράπηκα πραγματικά για την αρχική μου στάση. Τη βοήθησα όσο περισσότερο μπορούσα, εκείνη με πολύ δουλειά πέτυχε με εξαιρετική βαθμολογία και σήμερα είναι μια εξαιρετική αρχιτέκτονας, την οποία θαυμάζω και αγαπώ. Αυτή η ιστορία μου υπενθυμίζει μέχρι σήμερα ότι η πρώτη εντύπωση μπορεί να είναι παραπλανητική. Πολύ συχνά στεκόμαστε στην επιφάνεια, ενώ αξίζει να σηκώσουμε την κουρτίνα και να δούμε τι πραγματικά κρύβει κάθε άνθρωπος πίσω από την εικόνα που παρουσιάζει.

Νέοι δημιουργοί: τολμηροί ή επηρεασμένοι από τα social media;

Οι νέοι δημιουργοί, όπως και όλοι μας, επηρεάζονται έντονα από την εικόνα. Ζούμε σε μια εποχή όπου η αρχιτεκτονική συχνά κινδυνεύει να εξαντληθεί σε μια εικόνα του Pinterest. Το λέω συχνά: υπάρχει πλέον μια αρχιτεκτονική του Pinterest. Όμως η αρχιτεκτονική είναι επιστήμη. Και το τονίζω αυτό με κεφαλαία γράμματα. Δεν είναι μόνο εικόνα. Είναι η οργάνωση του χώρου, η λειτουργία, οι αναλογίες, το φως, η σχέση του κτιρίου με τον άνθρωπο. Θα συμβούλευα λοιπόν τους νέους αρχιτέκτονες να αφιερώσουν τον περισσότερο χρόνο τους σε αυτά που μένουν. Στην κάτοψη, στον όγκο, στα ανοίγματα, στις αναλογίες και στη λειτουργία των χώρων. Αυτά είναι που δεν αλλάζουν εύκολα. Αντίθετα, τα χρώματα, η διακόσμηση, τα υλικά ή η επίπλωση μπορούν να αλλάξουν με τον χρόνο.

Η φράση που θα ήθελε σε κάθε είσοδο

Καλώς ορίσατε. Για μένα αυτή είναι η φράση που μπορεί να υπάρχει στην είσοδο ενός σπιτιού. Ένα σπίτι δεν είναι απλώς ένας χώρος. Είναι ένας τόπος φιλοξενίας, αποδοχής και ανθρώπινης επαφής. Αν ένας άνθρωπος αισθανθεί πραγματικά ευπρόσδεκτος μόλις περάσει την πόρτα, τότε το σπίτι έχει ήδη πετύχει τον σημαντικότερο σκοπό του.