Αύξηση επιτοκίων ΕΚΤ: Πληθωρισμός ή τιμωρία των φτωχών;

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα επιτόκια αναφοράς κατά 0,25% μετά από τρία χρόνια, επιχειρώντας να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό του 3,2% που κατέγραψε η Ευρωζώνη τον Μάιο. Πρόκειται όμως για ένα μέτρο που στοχεύει σε φαινόμενα ζήτησης, ενώ ο σημερινός πληθωρισμός είναι κόστους και κερδών. Η αύξηση δεν θα ρίξει τις τιμές, θα επιβραδύνει την ανάπτυξη και θα φορτώσει το κόστος στους εργαζομένους και στις χώρες του Νότου.

Γιατί η ΕΚΤ αυξάνει τα επιτόκια τώρα;

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ, πιστό στο δόγμα της νομισματικής σταθερότητας, προχώρησε στην πρώτη αύξηση των επιτοκίων μετά από τρία χρόνια. Η απόφαση στηρίχτηκε στην καταγεγραμμένη αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών για την Ευρωζώνη τον Μάιο στο 3,2%, με την τάση να διατηρείται πλησίον του 3% τουλάχιστον για το πρώτο εξάμηνο του επόμενου έτους. Η ενέργεια αυτή όμως δέχεται έντονη κριτική, όχι μόνο για τον χρόνο που ελήφθη, αλλά κυρίως για τις δυσμενείς επιπτώσεις στις οικονομίες της Ευρωζώνης. Τα συνδικάτα προειδοποιούν ήδη για περαιτέρω επιβράδυνση και απώλεια θέσεων εργασίας, ενώ επιστημονικοί κύκλοι αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα του μέτρου, προβάλλοντας τον φόβο του στασιμοπληθωρισμού.

Πληθωρισμός ζήτησης ή κερδοσκοπίας;

Οι αιτίες του σημερινού πληθωρισμού βρίσκονται ξεκάθαρα στην πλευρά της προσφοράς και όχι της ζήτησης. Το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και η καταστροφή ενεργειακών δικτύων από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν δεν επηρεάζονται από την αύξηση των επιτοκίων. Εάν επρόκειτο για ένα νομισματικό φαινόμενο πλεονάζουσας ζήτησης, η αύξηση του κόστους χρήματος θα λειτουργούσε ανασταλτικά. Όμως, όταν ο πληθωρισμός πηγάζει από το κόστος παραγωγής, οι επιχειρήσεις περιορίζουν την παραγωγή τους και οι εργαζόμενοι πληρώνουν το τίμημα με την ανεργία. Όπως κάποτε ο Σόλων επέβαλε τη σεισάχθεια για να ελευθερώσει τους καταχρεωμένους Αττικούς γεωργούς, έτσι και σήμερα η Ευρώπη χρειάζεται μέτρα κοινωνικής αποσυμπίεσης και όχι νομισματική σκληρότητα που θυμίζει μεσαιωνικές τιμωρίες. Με τις αυξήσεις επιτοκίων δεν ανοίγουν τα στενά, δεν επανέρχονται οι ροές εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου στις αγορές και δεν μειώνονται οι ενεργειακές τιμές.

Ποιες είναι οι πραγματικές λύσεις για τον πληθωρισμό;

Η μόνη πολιτική που μπορεί να προσφέρει ανάσα στους λαούς είναι ένα μείγμα δημοσιονομικών μέτρων και αυστηρών ελέγχων από τις επιτροπές ανταγωνισμού. Χρειαζόμαστε έλεγχο τιμών, έλεγχο κερδών και έλεγχο αποθεμάτων. Όπου διαπιστώνεται κερδοσκοπία, πρέπει να επιβάλλονται κυρώσεις και έκτακτη φορολόγηση στα υπερκέρδη. Παράλληλα, για την ανακούφιση των ευάλωτων νοικοκυριών, η μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα και του ΦΠΑ στα βασικά προϊόντα μπορεί να προσφέρει προσωρινή αλλά ζωτική βοήθεια, στο πλαίσιο της δημοσιονομικής αντοχής κάθε χώρας. Η άφεση της αγοράς στους κερδοσκόπους είναι πολιτική υποταγής, όχι λύση.

Τι σημαίνει η αύξηση για τον ευρωπαϊκό Νότο;

Η απόφαση της ΕΚΤ εγκλωβίζει τις πληγωμένες ευρωπαϊκές οικονομίες σε έναν φαύλο κύκλο, αποδυναμώνοντας την αναπτυξιακή τους δυναμική από τρίμηνο σε τρίμηνο. Οι υπερχρεωμένες μεγάλες χώρες του Νότου, όπως η Γαλλία και η Ιταλία, θα κληθούν να καταβάλουν δυσβάστακτες επιτοκιακές επιβαρύνσεις στις νέες εκδόσεις χρέους τους, θέτοντας σε κίνδυνο την εξυπηρέτηση του χρέους τους. Το μήνυμα της ΕΚΤ προς τις αγορές μπορεί να ενισχύει την αξιοπιστία της απέναντι στους κερδοσκοπικούς κύκλους, είναι όμως αμφίβολο αν αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος. Η νομισματική αυτή πολιτική οφείλει να διατηρήσει την ευελιξία της, καθώς η αβεβαιότητα στο μέτωπο του Ορμούζ δεν επιτρέπει αυστηρές περιοριστικές πολιτικές.

Πώς θα πλήξει η αύξηση των επιτοκίων την Ελλάδα;

Η ελληνική οικονομία θα δεχθεί άμεσα και έμμεσα πλήγματα. Οι δανειολήπτες, νοικοκυριά και επιχειρήσεις με κυμαινόμενο επιτόκιο, θα δουν τις δόσεις εξόφλησης να αυξάνονται ασφυκτικά. Αντίθετα, οι καταθέτες δεν θα απολαύσουν κανένα όφελος, καθώς το ελληνικό τραπεζικό σύστημα αποτελεί εξαίρεση. Ενώ στις περισσότερες χώρες οι τράπεζες έχουν προσαρμόσει προς τα πάνω τα επιτόκια καταθέσεων για να μην απωλέσουν πελάτες, εδώ επικρατεί η αδιαφορία. Το μόνο σίγουρο αποτέλεσμα είναι η περαιτέρω διεύρυνση του περιθωρίου κέρδους των τραπεζών, που θησαυρίζουν επί της συμφοράς των πολλών. Επιπλέον, η επιβράδυνση της Ευρωζώνης θα μειώσει τις εξαγωγές και πιθανόν τις τουριστικές ροές. Ο ελληνικός πληθωρισμός, που καταγράφεται άνω του 5%, δεν τρέφεται μόνο από την ενέργεια, αλλά κυρίως από τον πληθωρισμό κερδών, αποτέλεσμα ατελειών και καρτελών στην αγορά.

Συχνές Ερωτήσεις για την αύξηση των επιτοκίων

Μπορεί η αύξηση των επιτοκίων να μειώσει τον πληθωρισμό κόστους;

Όχι. Ο σημερινός πληθωρισμός προέρχεται από την πλευρά της προσφοράς, με αύξηση του κόστους παραγωγής λόγω ενεργειακής κρίσης και πολέμου. Η αύξηση των επιτοκίων δεν μπορεί να επηρεάσει αυτά τα γεγονότα.

Πώς επηρεάζονται οι καταθέτες στην Ελλάδα;

Οι Έλληνες καταθέτες δεν επωφελούνται από την αύξηση των επιτοκίων. Οι τράπεζες κρατούν τα περιθώρια κέρδους τους υψηλά, αυξάνοντας τα επιτόκια δανεισμού αλλά αφήνοντας τα επιτόκια καταθέσεων σταθερά.

Ποιος κινδυνεύει περισσότερο από την απόφαση της ΕΚΤ;

Οι εργαζόμενοι, λόγω απώλειας θέσεων εργασίας από την επιβράδυνση, οι δανειολήπτες με κυμαινόμενο επιτόκιο και οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου με υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα, η Γαλλία και η Ιταλία.

Τι θα μπορούσε να μειώσει τον πληθωρισμό αντί για τα επιτόκια;

Μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής, όπως έλεγχοι κερδών και τιμών, έκτακτη φορολόγηση στα υπερκέρδη και μείωση της έμμεσης φορολογίας στα βασικά αγαθά και τα καύσιμα.